Nenda kwa yaliyomo

Kanuni ya Kijinsia ya Theluthi Mbili nchini Kenya

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Kanuni ya Kijinsia ya Thuluthi Mbili nchini Kenya iliyoainishwa katika Kifungu cha 27 cha Katiba ya Kenya [1] [2] inatoa kipengele cha usawa wa kijinsia katika utawala kwa kuamuru kwamba "si zaidi ya theluthi mbili ya wanachama katika bodi za kuchaguliwa au za uteuzi wanapaswa kuwa wa jinsia sawa". Kanuni hii inalenga kuhakikisha usawa wa kijinsia katika taasisi za umma na uwakilishi wa kisiasa. [3]

Katiba inawatambua wanawake, vijana, watu wenye ulemavu, na makabila madogo kama makundi maalum yanayostahili kulindwa kikatiba, huku Ibara ya 81 (b) ikisema kuwa “si zaidi ya theluthi mbili ya wajumbe wa mashirika ya umma waliochaguliwa watakuwa wa jinsia moja”. Kifungu cha 27 kinaenda mbali zaidi kulazimisha serikali kuunda na kupitisha sera na sheria, ikiwa ni pamoja na mipango ya hatua na sera za kukabiliana na ubaguzi wa zamani ambao wanawake wamekabiliana nao. [4]

Ni mojawapo ya vifungu vya katiba mpya chini ya Mswada wa Haki za Haki [5] ambayo yamesifiwa miongoni mwa mafanikio makubwa yaliyoletwa na katiba, lakini pia ambayo utekelezaji wake umebakia kuwa ngumu, kwa kiasi kikubwa kutokana na ukosefu wa nia njema ya kisiasa. Licha ya kuwa ni hitaji la kikatiba, imekabiliwa na changamoto, na lengo la kufikia usawa kamili wa kijinsia bado ni ngumu. Licha ya maamuzi mengi ya mahakama na utetezi endelevu wa wanaharakati wa haki za kijinsia, Bunge limeshindwa mara kwa mara kutunga sheria wezeshi, na kuwaacha wanawake wakiwa na uwakilishi mdogo katika nafasi za uongozi na maamuzi. [6]

Rais William Ruto wakati wa kampeni zake za 2022 aliahidi kwamba serikali yake itawasilisha theluthi mbili ya jinsia ambayo haikueleweka ndani ya mwaka mmoja, ikiwa itachaguliwa katika uchaguzi wa Agosti 2022. Ruto, ambaye wakati huo alikuwa akizungumza wakati wa mdahalo wa urais wa 2022 nchini Kenya, alisema, ndani ya siku 90, atatunga sera ya kusimamia utekelezaji wa sheria ya kijinsia ya thuluthi mbili, ahadi ambayo bado haijatekelezwa miaka mitatu madarakani. [7] [8]

Vita vya Kisheria

[hariri | hariri chanzo]

Katika uamuzi wa kihistoria uliotolewa mwaka wa 2017, Jaji John Mativo alishutumu Bunge la Kitaifa na Seneti kwa kupuuza mamlaka yao ya kikatiba kwa kukosa kutunga sheria ya kuhakikisha usawa wa kijinsia na kuagiza Bunge la Kenya na Mwanasheria Mkuu wa Serikali kutunga sheria ya theluthi mbili ya jinsia ndani ya siku 60. Pia aliamua kwamba “ Kushindwa kupitisha Mswada wa Jinsia ya Theluthi Mbili ulikuwa ukiukaji mkubwa wa Katiba Miaka minane baadaye, uamuzi wa Jaji Mativo haujawahi kufanyiwa kazi [9] [10]

Wabunge wanawake wanatayarisha mswada wa kulinda sheria ya kijinsia ya thuluthi mbili

[hariri | hariri chanzo]

Katika juhudi za kukwepa vizuizi na hali ya kufadhaika kutokana na kushindwa kutekeleza kanuni ya thuluthi mbili ya jinsia, wabunge wanawake wa Kenya mwaka wa 2015 walichagua kuandaa Mswada wao wenyewe kuhusu kanuni ya thuluthi mbili ya jinsia, ili kukabiliana na Miswada sawa na ambayo imewasilishwa katika Bunge la Kitaifa na kamati ya Haki na Masuala ya Kisheria. [11]

Mswada huo ulitaka kupendekeza ongezeko la idadi ya Wawakilishi Wanawake waliochaguliwa hadi wawili kwa kila kaunti . [12] Pia ilipendekeza kwamba vyama vya kisiasa vilazimishwe kuteua idadi maalum ya wanawake kama wagombeaji wa viti vya kuchaguliwa. Hata hivyo, Mswada huu ulishindwa mara tano bungeni kutokana na kukosekana kwa akidi, katika nyumba yenye wanaume wengi. Mwenyekiti wa Chama cha Wabunge Wanawake Kenya (KEWOPA), alipokuwa akitetea Mswada huo, alilaani Mswada mwingine (Katiba ya Kenya (Marekebisho) 2015) ambao ulikuwa umependekeza utekelezaji wa kimaendeleo wa kanuni ya kijinsia ya thuluthi mbili, ukiondoa ratiba ya miaka mitano. [13]

NGO inapingana na Mwanasheria Mkuu wa Serikali mahakamani kuhusu kanuni ya theluthi mbili ya jinsia

[hariri | hariri chanzo]

Mnamo 2015, shirika lisilo la kiserikali nchini Kenya, The Center for Rights Education and Awareness (CREAW), lilishutumu aliyekuwa Mwanasheria Mkuu wa wakati huo Githu Muigai kwa kushindwa kutoa mfumo wa kisheria wa utekelezaji wa kanuni ya theluthi mbili ya jinsia kama ilivyoainishwa katika katiba. vitendo ni ukiukaji wa Katiba. NGO nyingine mbili, ikiwa ni pamoja na Shirikisho la Wanasheria Wanawake (FIDA) Kenya na Tume ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu ya Kenya, pia walijiunga katika kesi hiyo. [14]

Mashirika yasiyo ya faida yalitaka maagizo ya kuelekeza AG na Tume ya Utekelezaji wa Katiba (CIC) kuandaa Mswada husika kwa ajili ya kuwasilishwa Bungeni kama ilivyoelezwa katika vifungu 27(8) na 81(8) vya Katiba [15] .

  1. ↑ "The missing third: 15 years of struggling with gender balance". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2025-08-27. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  2. ↑ Kasera, Odhiambo Alphonce; Omondi, Barack Calvince; Wangila, Phanice Fedha; Ghabon, Yasin Kuso; Ojok, Denis Ambrose (2025-07-12). "Hyper-visible yet voiceless: The gendered architecture of electoral campaigns in Kenya's rural areas". African Quarterly Social Science Review (kwa Kiingereza). 2 (3): 16–35. doi:10.51867/AQSSR.2.3.2. ISSN 3006-3493.
  3. ↑ https://nation.africa/kenya/news/gender/men-s-parliament-or-people-s-parliament-inside-kenya-s-gender-rule-battle-4804720
  4. ↑ "Achieving Gender Equality in Kenya: 'A constitution is just a piece of paper if it's not implemented' | Chatham House – International Affairs Think Tank". www.chathamhouse.org (kwa Kiingereza). 2023-06-02. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  5. ↑ "Chapter Four - The Bill of Rights - Kenya Law Reform Commission (KLRC)". www.klrc.go.ke. Iliwekwa mnamo 2025-08-29.
  6. ↑ "High Court orders parliament to enact gender parity in 60 days or else". The Kenya Forum (kwa Kiingereza). 2017-03-29. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  7. ↑ Mersie, Ayenat (2022-09-14), "Kenya's women leaders look to new president to keep his promises", Reuters (kwa Kiingereza), iliwekwa mnamo 2025-08-29
  8. ↑ "Ruto Pledges to Deliver Two-Thirds Gender Rule". The Kenya Forum (kwa Kiingereza). 2022-07-27. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  9. ↑ "High Court orders parliament to enact gender parity in 60 days or else". The Kenya Forum (kwa Kiingereza). 2017-03-29. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  10. ↑ "Senate to appeal gender rule verdict". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2020-07-03. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  11. ↑ "Two Thirds Gender Bill to be Thrashed Out". www.ngeckenya.org (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  12. ↑ "As Kenya election approaches, two-thirds gender rule hangs over parliament - The EastAfrican". www.theeastafrican.co.ke. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  13. ↑ "Female parliamentarians draft bill to protect two-thirds gender rule". The Kenya Forum (kwa Kiingereza). 2015-05-08. Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  14. ↑ "Hope as parliament agrees to build consensus on Two Thirds Gender rule". www.ngeckenya.org (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2025-08-28.
  15. ↑ Ibrahim, Yussuf, (2021). The International Wildlife Conservation Agreements and Protection of Community Rights: a Case Study Conservation in Isiolo, Kenya (Tasnifu) (kwa Kiingereza). University of Nairobi. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2024-09-09. Iliwekwa mnamo 2025-08-29.{{cite thesis}}: CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)
Makala hii kuhusu mambo ya sheria bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Kanuni ya Kijinsia ya Theluthi Mbili nchini Kenya kama historia yake au uhusiano wake na mada nyingine?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.
Rudishwa kutoka "https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Kanuni_ya_Kijinsia_ya_Theluthi_Mbili_nchini_Kenya&oldid=1449038"