Jozef Tiso
Jozef Tiso (13 Oktoba 1887 – 18 Aprili 1947) alikuwa mkleri wa Kanisa Katoliki na mwanasiasa wa Slovakia aliyeongoza Jamhuri ya Kislovakia kutoka 1939 hadi 1945, kipindi cha vita Vikuu vya Pili vya Dunia. Serikali yake iliundwa chini ya ushawishi na Ujerumani ya Kinazi, na ilikuwa na ushirikiano mkubwa na Berlin, ikitekeleza sera za kihalifu, ikiwa ni pamoja na utoaji wa Wayahudi kwa Wamarekani wa Kinazi.
Maisha ya awali
[hariri | hariri chanzo]Jozef Tiso alizaliwa tarehe 13 Desemba 1887 katika kijiji cha Bytča, ambacho wakati huo kilikuwa sehemu ya Austria-Hungaria (sasa Slovakia). Alijiunga na Kanisa Katoliki na kuwa padri, na baadaye akapata elimu ya juu katika Chuo Kikuu cha Bratislava.
Alijikita sana katika siasa za Slovakia, akijiunga na Harakati ya Wakislovaki Wakikristo (Hnutie slovenských katolíkov), ambapo alikua kiongozi wa kisiasa maarufu.
Kuongoza Jamhuri ya Kislovakia (1939–1945)
[hariri | hariri chanzo]Mnamo Machi 1939, baada ya kugawanywa kwa Czechoslovakia na Ujerumani, Tiso aliunda serikali ya Kislovakia yenye uhusiano wa karibu na Nazi. Alitekeleza sera za kufuata maelekezo ya Berlin, ikiwemo kufunga sheria kali za kibaguzi, na ushiriki katika vita kwa upande wa Axis.
Serikali ya Tiso ilihusishwa moja kwa moja katika utoaji wa Wayahudi wa Slovakia kwa majeshi ya Nazi, tukio lililojulikana kama mauaji ya Wayahudi wa Slovakia.
Mapambano na Mapinduzi ya Kitaifa ya Slovakia
[hariri | hariri chanzo]Tangu 1944, kulikuwa na upinzani mkali dhidi ya serikali ya Tiso, ukiongozwa na Mapinduzi ya Kitaifa ya Slovakia, yaliyopambana dhidi ya utawala wa Nazi na serikali yake. Hali hii ilionyesha mgawanyiko mkali ndani ya taifa la Slovakia.
Mwisho wa maisha na kifo
[hariri | hariri chanzo]Baada ya Vita vya Pili vya Dunia kumalizika, Tiso alikamatwa na serikali mpya ya Czechoslovakia. Alishtakiwa kwa uhalifu wa kivita na uhaini, na mnamo Aprili 18, 1947 alikamatwa. Akahukumiwa kifo cha kwa kupigwa risasi.