Historia ya Korea Kaskazini

Marais wa Korea walipokutana mwaka 2018.

Historia ya Korea Kaskazini inahusu eneo ambalo leo linaunda Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea lakini ni sehemu ya historia pana ya Rasi ya Korea, ambayo imekaliwa na binadamu kwa maelfu ya miaka.

Kipindi cha Mwanzo na Uundaji wa Awali

Mwanzo wa ustaarabu wa Korea huhusishwa kijadi na kuanzishwa kwa Gojoseon mnamo mwaka 2333 KK, ikifuatiwa na kuibuka kwa Falme Tatu za Korea: Goguryeo, Baekje, na Silla katika karne za mwanzo BK. Falme hizo zilishindania mamlaka hadi Silla, kwa msaada wa nasaba ya Tang ya China, ilipounganisha sehemu kubwa ya rasi hiyo katika karne ya 7. Katika kipindi hicho, jamii za awali zilijikita katika kilimo cha mwanzo, uundaji wa zana za chuma, na maendeleo ya mifumo ya kijamii iliyochangia kuibuka kwa madola ya mwanzo na utambulisho wa kitamaduni wa Wakorea.

Nasaba za Goryeo na Joseon

Baadaye ilifuata nasaba ya Goryeo (918–1392), iliyotoa jina la kisasa la Korea, na nasaba ya Joseon (1392–1897), dola la muda mrefu lililotawaliwa kwa misingi ya Ukonfusio na kujulikana kwa mafanikio ya kitamaduni, ikiwemo uundaji wa mwandiko wa Kikorea, Hangul. Katika enzi hizo, kulikuwa na maendeleo makubwa katika nyanja za elimu, sayansi, na fasihi, pamoja na kuimarika kwa mfumo wa utawala wa kifalme uliotegemea maafisa wasomi, hali iliyosaidia kuunda jamii yenye mpangilio thabiti na urithi mkubwa wa kitamaduni.

Kipindi cha Mgogoro (kabla ya Ukoloni)

Mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20, Korea ilikabiliwa na shinikizo kubwa kutoka kwa mataifa ya kigeni, hasa Japani. Kipindi hicho kilishuhudia pia kuongezeka kwa ushawishi wa mataifa ya Magharibi na China katika siasa za ndani za Korea, hali iliyodhoofisha mamlaka ya kifalme na kusababisha mabadiliko ya kijamii na ya kiuchumi yaliyokuwa yakibadilisha muundo wa jamii ya Korea kwa kasi.

Kipindi cha Ukoloni (1910 – 1945)

Mwaka 1910, Korea iliunganishwa rasmi na Japani na kubaki chini ya utawala wa kikoloni hadi mwisho wa Vita vya Pili vya Dunia mwaka 1945. Katika kipindi hicho, sera za ukoloni zililenga kuunganisha Korea kiutawala na kiuchumi na Japani, huku pia zikidhibiti utamaduni wa wenyeji, jambo lililosababisha upinzani wa kitaifa na harakati mbalimbali za kupigania uhuru miongoni mwa Wakorea.

Kipindi cha Mgawanyiko na Vita

Kwenye mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia jeshi la Urusi liliwafuata Wajapani kaskazini mwa rasi na Wamarekani waliingia kusini. Hivyo baada ya kushindwa kwa Japani, rasi hiyo iligawanywa katika mstari wa latitudo ya 38 kuwa Korea Kaskazini iliyoungwa mkono na Umoja wa Kisovyeti na Korea Kusini iliyoungwa mkono na Marekani. Mgawanyiko huo ulisababisha Vita vya Korea (1950–1953), vita vikali vilivyomalizika kwa makubaliano ya kusitisha mapigano badala ya mkataba wa amani, na hivyo kuacha rasi hiyo ikiwa bado katika hali ya vita kisheria na kugawanyika katika mataifa mawili tofauti. Athari za vita zilikuwa kubwa, zikiathiri uchumi, miundombinu, na maisha ya mamilioni ya watu katika pande zote mbili za rasi. Mwanzoni kulikuwa na majadiliano ya kuunganisha Korea tena lakini Vita Baridi ilileta uadui kati ya pande hizo mbili. Kila moja ilianzisha serikali ya pekee katika kanda la utawala wake kufuatana na itikadi yake. Warusi walitaifisha tasnia na ardhi wakaacha serikali ya kikomunisti katika kaskazini na Wamarekani waliacha uchumi wa kibepari na serikali iliyochaguliwa katika kusini.

Baada ya vita vya Korea

Katika vita hivyo Korea Kaskazini iliweza kudumu kwa sababu ya msaada msaada wa kijeshi wa China iliyomwaga askari milioni moja nchini.

Kiongozi Mkomunisti Kim Il-Sung alishika mamlaka akatawala kama dikteta kwa msaada wa chama cha kikomunisti na jeshi.

Alipokufa mwaka 1994 mwana wake Kim Jong-il alichukua nafasi yake hadi alipofariki tarehe 17 Desemba 2011. Nafasi yake ilichukuliwa na mtoto wake Kim Jong-un.

Kim Il-Sung aliunda itikadi ya "Juche"; inaitwa falsafa ya kuendeleza Umaksi, lakini hali halisi ni itikadi inayotakiwa kutoa msingi kwa utawala wa kidikteta. Ingawa ilidai kutafuta maendeleo ya kujitegemea, Korea Kaskazini ilikuwa nchi iliyotegemea msaada kutoka Urusi kwa historia yake yote.

Baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti msaada huo ulikwisha na Korea Kaskazini iliingia katika kipindi kigumu sana kiuchumi.

Leo hii nchi haiwezi kulisha watu wakeː hutegemea usaidizi wa vyakula kutoka jumuiya ya kimataifa.

Udikteta katika Korea Kaskazini ni wa Kikomunisti kwa jina, lakini una tabia za kidini ndani yake. Kim Il-Sung alitangazwa kuwa "rais wa milele"; Kim Jong-Il hakutumia cheo rasmi isipokuwa "mwenyekiti wa kamati ya utetezi wa taifa" kinachomaanisha kitu kama "mkuu wa jeshi".

Katika mwaka 2006 Korea Kaskazini ilitekeleza mlipuko wa nyuklia.

Marejeo

• Buzo, Adrian (2017). Politics and Leadership in North Korea: The Guerilla Dynasty (tol. la 2nd). Oxon: Taylor & Francis. ISBN 978-1-138-18737-5.
• Cha, Victor, and Ramon Pacheco Pardo. Korea: A New History of South and North (Yale UP, 2023).
• Choe Su-nam; Pak Kum-il (2018). DPRK: Seven Decades of Creation and Changes (PDF). Pyongyang: Foreign Languages Publishing House. ISBN 978-9946-0-1675-7.
• Cumings, Bruce, et al.. Inventing the Axis of Evil. The New Press. 2004. ISBN 1-56584-904-3
• French, Paul (2007). North Korea: The Paranoid Peninsula: A Modern History (tol. la 2nd). London: Zed Books. ISBN 978-1-84277-905-7.
• Lankov, Andrei (2002). From Stalin to Kim Il Song: The Formation of North Korea, 1945-1960. Hurst & Company. ISBN 978-1-85065-563-3.
• — (2007). Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-3207-0.
• — (2013). The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia (PDF). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-996429-1. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo (PDF) mnamo 2025-10-20.
• –– (2020) "Trouble Brewing: The North Korean Famine of 1954–1955 and Soviet Attitudes toward North Korea." Journal of Cold War Studies 22:2 (Spring 2020) pp:3–25. online
• O'Hanlon, Michael; Mochizuki, Mike. Crisis on the Korean Peninsula. McGraw-Hill. 2003. ISBN 0-07-143155-1
• Seth, Michael J. (2018). North Korea: A History. London: Palgrave. ISBN 978-1-352-00218-8.
• Pescali, Piergiorgio (2019). La nuova Corea del Nord - Come Kim Jong Un sta cambiando il Paese. Rome: Castelvecchi. ISBN 9788832826678.

Viungo vya nje

• media kuhusu Historia ya Korea Kaskazini pa Wikimedia Commons
• Speak Out About Human Rights In North Korea (a commentary from Human Rights Watch, published in The Asian Wall Street Journal, 16 April 2004)
• "On North Korea's streets, pink and tangerine buses", The Christian Science Monitor, 2 June 2005
• The North Korea International Documentation Project (Primary source documents concerning DPRK history)
• Time Line of North Korean History

Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Historia ya Korea Kaskazini kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.