Historia ya Israeli

Mpango wa Umoja wa Mataifa wa kugawa Palestina kati ya Wayahudi na Waarabu mwaka 1947.

Historia ya Israeli inahusu eneo ambalo leo linaunda nchi ya Israeli iliyoanzishwa tarehe 14 Mei 1948 lakini nyuma kuna historia ndefu, ambayo kwa sehemu muhimu inasimulia na Biblia kama kiini cha historia ya wokovu.

Ni kwamba historia ya Israeli inaenea kwa maelfu ya miaka hadi Mashariki ya Kati ya kale, ambako makabila ya awali ya Kisemiti yaliishi katika eneo lililojulikana kama Kanaani. Kufikia milenia ya 1 kabla ya Kristo, Waisraeli, walioshika imani ya Mungu mmoja iliyokuja kuwa msingi wa Uyahudi, walikuwa tayari wameanzisha ufalme wa Israeli uliogawanyika mapema. Falme mbili za Israeli na Yuda zilikuza mifumo ya kiutawala na mila za kidini zilizo tofauti. Hata hivyo, uhuru wao ulikabiliwa mara kwa mara na mashinikizo kutoka kwa himaya zenye nguvu. Ufalme wa kaskazini wa Israeli ulianguka mikononi mwa Waashuru katika karne ya 8 KK, huku Ufalme wa kusini wa Yuda ukishindwa na Wababeli katika karne ya 6 KK, tukio lililoambatana na uharibifu wa Yerusalemu na Hekalu la Kwanza pamoja na uhamisho wa sehemu kubwa ya wakazi.

Baada ya kipindi cha uhamisho, baadhi ya Wayahudi walirejea chini ya utawala wa Waajemi na kujenga upya Hekalu huko Yerusalemu. Baadaye, eneo hilo liliathiriwa na utamaduni wa Kiyunani kufuatia ushindi wa Aleksanda Mkuu, na hatimaye likaangukia chini ya utawala wa Warumi. Mivutano kati ya Wayahudi na Warumi ilisababisha maasi kadhaa, yaliyofikia kilele kwa kuharibiwa kwa Hekalu la Pili mwaka 70 BK na kuanza kwa mtawanyiko mkubwa wa Wayahudi duniani.

Kwa karne nyingi zilizofuata, eneo hilo lilitawaliwa na dola na falme mbalimbali, zikiwemo Dola la Bizanti, makhalifa wa Kiislamu, falme za Vita vya Msalaba, na baadaye Dola la Osmani, lililodhibiti eneo hilo kuanzia mapema karne ya 16 hadi mwisho wa Vita vya Kwanza vya Dunia.

Katika enzi ya kisasa, kudhoofika kwa Dola la Osmani kulifungua njia kwa kuibuka kwa harakati za utaifa. Mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20, harakati ya Uzayuni ilijitokeza, ikihamasisha kurejeshwa kwa makazi ya Wayahudi katika eneo hilo. Baada ya Vita vya Kwanza vya Dunia, Uingereza ilichukua udhibiti wa eneo hilo chini ya mfumo wa mamlaka ya udhamini, ambapo mvutano kati ya Wayahudi na Waarabu uliongezeka. Mwaka 1948, taifa la Israeli lilitangazwa rasmi, hatua iliyosababisha vita na nchi jirani za Kiarabu pamoja na kuhama kwa idadi kubwa ya Wapalestina. Tangu hapo, Israeli imeendelea kujijenga kama taifa la kisasa huku ikibaki kitovu cha migogoro ya kikanda na juhudi endelevu za kuleta amani.

Mji mkuu umekuwa Yerusalemu tangu mwaka 1950 lakini nchi nyingi hazikubali kuwa hivyo kwa sababu hali yake kadiri ya Sheria ya kimataifa haieleweki.

Tanbihi

Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Historia ya Israeli kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.