Gaia philosophy

Falsafa ya Gaia (iliyopata jina lake kutoka kwa Gaia, mungu wa Kigiriki wa Dunia) ni dhana pana inayohusiana na uhusiano kati ya ubinadamu na uhai wa sayari hii.

Nadharia ya Gaia inashikilia kuwa viumbe wote waliopo kwenye sayari yenye uhai husimamia biosifia kwa namna inayokuza uhai wake. Dhana hizi zinaunganisha uhai wa spishi (na hivyo mwelekeo wake wa mabadiliko ya kiasili) na manufaa yake kwa uhai wa spishi nyingine.

Ingawa kulikuwa na watangulizi kadhaa wa nadharia hii, wazo la kisayansi la Gaia lilianzishwa na James Lovelock, mwanakemia kutoka Uingereza, mnamo mwaka 1970. Nadharia hii inahusiana na dhana ya homeostasis ya kibaiolojia, ikidai kuwa viumbe hai vinavyoishi kwenye sayari pamoja na mazingira yao hufanya kazi kama mfumo mmoja unaojiendesha na kujidhibiti. Mfumo huu unajumuisha miamba ya karibu na uso wa dunia, udongo, na angahewa.

Ingawa nadharia hizi zimekuwa na mjadala wa kisayansi, zina umuhimu mkubwa katika siasa za kijani (green politics), ambazo zinahimiza utunzaji wa mazingira na maendeleo endelevu.

Watangulizi wa Nadharia ya Gaia

Kabla ya kuibuka kwa nadharia ya Gaia, kulikuwa na dhana mbalimbali za kidini, kisayansi, na kifalsafa zilizokuwa na misingi inayofanana na falsafa ya Gaia. Dini nyingi za asili ziliona Dunia kama kitu kimoja kilicho na nguvu kubwa kuliko mkusanyiko wa sehemu zake (kwa mfano, baadhi ya dini za Wenyeji wa Amerika na aina mbalimbali za ushamani).

Isaac Newton aliandika kuhusu dunia akisema:

"Hivyo basi, Dunia hii inafanana na mnyama mkubwa au tuseme mmea usio na uhai, huvuta pumzi ya anga kwa ajili ya uhai wake wa kila siku na kutoa mvuke mzito tena, na kama ilivyo kwa viumbe vyote vinavyoishi, lazima iwe na mwanzo wake, ujana, uzee, na mwisho wake."

Pierre Teilhard de Chardin, mtaalamu wa paleontolojia na jiolojia, aliamini kuwa mchakato wa mabadiliko ya kiasili (evolution) ulitokea kwa mtindo wa fractal kutoka kwenye seli hadi viumbe, kutoka sayari hadi mfumo wa jua, na hatimaye ulimwengu mzima. Maoni yake yaliathiri wazo la Thomas Berry na wanafalsafa wengine wa Kikatoliki katika karne ya 20.

Lewis Thomas aliamini kuwa Dunia inapaswa kuangaliwa kama seli moja, wazo ambalo alilitengeneza kwa msingi wa mtazamo wa Johannes Kepler, aliyedhani kuwa Dunia ni kama kiumbe hai chenye umbo la mviringo.

Buckminster Fuller anapewa sifa ya kuifanya dhana ya Gaia ikubalike katika duru za kisayansi za Magharibi katika karne ya 20. Kupitia utafiti wake, kama vile ramani ya Dymaxion, wanasayansi wengine walianza kuuliza iwapo nadharia ya Gaia inaweza kuwa na msingi wa kisayansi.

Mwaka 1931, L.G.M. Baas Becking alitoa mhadhara wa uzinduzi kuhusu Gaia kwa maana ya uhusiano kati ya uhai na dunia.

Mwaka 1970, Oberon Zell-Ravenheart aliandika makala katika Green Egg Magazine, akielezea kwa uhuru wazo la Gaia.

Wengine wanaamini kuwa mawazo haya hayawezi kuchukuliwa kama dhana za kisayansi kwa sababu nadharia ya kisayansi lazima iwe na uwezo wa kutoa utabiri unaoweza kupimwa. Ingawa maoni haya hayajathibitishwa kwa njia za kisayansi kwa sasa, baadhi ya vipengele vyake vinaweza kuwa na umuhimu katika falsafa za kijamii, siasa, na hata teolojia. Zell-Ravenheart na Isaac Bonewits walijaribu kuzihusisha dhana hizi na theolojia (thealogy), dhana inayohusiana na imani juu ya mungu wa kike wa dunia.

Marejeo

Makala hii kuhusu mambo ya elimu bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Gaia philosophy kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.