Edgar de Wahl

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Jump to navigation Jump to search
Edgar de Wahl 1926.jpg

Edgar Alexei Robert von Wahl au de Wahl (23 Agosti 1867 – 9 Machi 1948) alikuwa mwalimu wa Kijerumani, mwanahisabati na mwanaisimu wa Baltic. Yeye ni maarufu zaidi kwa kuwa muundaji wa Kiinterlingue (iliyojulikana kama Occidental katika maisha yake yote), lugha iliyojengwa ya asili kulingana na lugha za Indo-Ulaya, ambayo ilichapishwa hapo awali mnamo 1922.

De Wahl alizaliwa Olwiopol (kulingana na baadhi ya vyanzo huko Bohopil, mji ulio karibu[1][2][3][4]), Gavana wa Kherson, Milki ya Urusi (sasa ni sehemu ya Pervomaisk, Oblast Mykolaiv, Ukraine). Familia hiyo ilitumia miaka kadhaa nchini Ukrainia, kwa kuwa babake de Wahl alifanya kazi huko kama mhandisi wa reli.[5] Baada ya hapo familia ilikaa kwa miaka kadhaa huko Tallinn na kisha kuhamia Saint Petersburg. Wahl alisoma hapo na kisha akaanza huduma katika Jeshi la Wanamaji la Imperial la Urusi. Kuanzia mwaka wa 1894, de Wahl alifanya kazi kama mwalimu huko Tallinn.[6]

De Wahl alianza kuwa mfuasi wa Volapük baada ya kufahamishwa kwa lugha hiyo na Waldemar Rosenberger (mwenzake babake de Wahl), na akaanza kutunga leksimu ya istilahi za baharini.[7] Miezi michache baadaye katika 1888 aligundua broshua kuhusu lugha ya Kiesperanto katika duka la vitabu na akawa mfuasi mkubwa wa lugha hiyo mpya. Mmoja wa watumiaji wa kwanza wa Kiesperanto, alimshauri L. L. Zamenhof kuhusu baadhi ya vipengele vya sarufi na msamiati.[8] Baada ya miaka kadhaa aliachana na Kiesperanto baada ya kura kushindwa kurekebisha lugha mwaka wa 1894 (de Wahl alikuwa mmoja wa wachache waliopiga kura ya mageuzi mapya kabisa), na katika miongo iliyofuata alishughulikia tatizo la aina bora ya kimataifa. lugha msaidizi.

Mnamo 1922 de Wahl alichapisha "ufunguo" wa lugha mpya, Occidental, na nambari ya kwanza ya jarida lenye kichwa Kosmoglott (baadaye Cosmoglotta), lililoandikwa katika lugha hiyo. Katika miaka iliyofuata, de Wahl alishiriki katika majadiliano kuhusu Occidental, na kuruhusu lugha kukua polepole kutokana na mapendekezo ya watumiaji wake. Baada ya Vita vya Kidunia vya pili kuanza mnamo 1939, alikuwa na mawasiliano ya mara kwa mara na vuguvugu la Occidentalist, ambalo lilikuwa limejikita nchini Uswizi. Alikua mshiriki wa Kamati ya Washauri wa Isimu, sehemu ya Jumuiya ya Kimataifa ya Lugha Msaidizi, ambayo ingewasilisha Interlingua mnamo 1951.

Miaka ya mwisho ya maisha ya de Wahl ilitumiwa katika hospitali ya magonjwa ya akili huko Tallinn, Estonia, ambayo alipelekwa mwaka wa 1944. Nyumba yake huko Tallinn ilikuwa imeharibiwa kwa mashambulizi ya angani mwaka wa 1943, na alikuwa amefungwa kwa muda baada ya kuwasili. ya wanajeshi wa Nazi katika jiji hilo kwa kukataa kuhamia Ujerumani kama Mjerumani wa kabila, na kisha kuokolewa na marafiki zake ambao walibishana kwa kukosa utulivu wa kiakili na kuhitaji kuhama hospitali.[9] Nyumba yake ilipoharibiwa, alibaki katika hospitali ya magonjwa ya akili baada ya vita na akafa huko mwaka wa 1948.[10] Muda mfupi baadaye, mnamo 1949, jina la Occidental lilibadilishwa kuwa Interlingue. Baadaye, mwaka wa 1951, Interlingua ilizinduliwa, na kuvutia watumiaji wengi mashuhuri wa Interlingue inayoitwa sasa ikiwa ni pamoja na Ric Berger[11] na André Schild.[12]

Machapisho[hariri | hariri chanzo]

  • Edgar von Wahl. Flexion und Begriffsspaltung. – Linguist 1896, nr 10.
  • Edgar von Wahl. Ausnahmen. – Linguist 1897, nr 3.
  • Edgar de Wahl. [Idiom neutral reformed]. – Progres 1906, nr 6.
  • Julian Prorók. Ketzereien: Keimzellen einer Philosophie. Tartu, Leipzig 1906.
  • Edgar de Wahl. AULI = Auxiliari lingue International. – Discussiones 1909, nr 1-2.
  • Edgar de Wahl. L leges de derivation en verbes. – Lingua Internationale 1911, nr 1.
  • Edgar von Wahl. Kaiserlicher Estländischer See-Yacht-Club: historische Übersicht 1888-1913. Tallinn 1913.
  • Edgar de Wahl. Qual instructiones da nos li historie de lingue universal. – Kosmoglott 1922, nr 1, pp 6–8.
  • Edgar de Wahl. Radicarium directiv del lingue international (occidental): in 8 lingues. Tallinn 1925.
  • Edgar de Wahl. Interlinguistic reminiscenties. – Cosmoglotta 1927, nr 41, pp 54–64.
  • Edgar de Wahl. Occidental: gemeinverständliche europäische Kultursprache für internationalen Verkehr: Begründung, Grammatik, Wortbildung, vergleichende textproben. Tallinn, Viin 1928.
  • Edgar de Wahl, Otto Jespersen. Discussiones inter E. de Wahl e O. Jespersen. Chapelle 1935.
  • Edgar de Wahl. Spiritu de interlingue. Cheseaux/Lausanne, 1953.

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

  1. Mäeorg, Kalmer; Rahi-Tamm, Aigi (2016). "Edgar von Wahl 1867–1948: keelemees ja poliitiline prohvet". Ajalooline Ajakiri (2): 295. doi:10.12697/AA.2016.2.08 .
  2. Ojalo, Jaan (2000). Enciklopedio pri la Estona Esperanto-movado, 82. ISBN 9985913043. 
  3. Künzli, Andreas. Edgar von Wahl (1867-1948). Aldonaj biografiaj notoj pri lia familia deveno kaj atentigo pri grava libro pri la genealogio de la familio von Wahl.
  4. Stammtafeln nicht immatrikulierter baltischer Adelsgeschlechter. Band I, 27. ISBN 9789949262694. 
  5. (1900) Album Academicum der weil. drei Corporationen : A. Baltica in Zürich. B. Livonia in Carlsruhe. C. Baltica in Carlsruhe. Tartu: Jurjew, (Mattiesen), 57. 
  6. Mäeorg, Kalmer; Rahi-Tamm, Aigi (2016). "Edgar von Wahl 1867–1948: keelemees ja poliitiline prohvet". Ajalooline Ajakiri (2): 296. doi:10.12697/AA.2016.2.08 .
  7. Cosmoglotta A, 1946, p. 17.
  8. ÖNB-ANNO - Kosmoglott (Serie A).
  9. Barandovská-Frank, Vĕra. Latinidaj planlingvoj (AIS-kurso, 1 studunuo). “"Post la okupo de Tallinn per sovetia armeo estis deportita kaj malaperinta la edzino de De Wahl, lia domo komplete forbruliĝis dum bombardado, detruiĝis lia riĉa biblioteko kaj manuskriptoj. Post la alveno de naziaj trupoj De Wahl rifuzis translokiĝon al Germanio kaj estis enkarcerigita. Por savi lin, liaj amikoj lasis proklami lin mense malsana. En la jaro 1944, 77-jaraĝa, li eniris sanatorion Seewald apud Tallinn kaj restis tie ankaŭ post la milito, ne havante propran loĝejon"”
  10. Mäeorg, Kalmer; Rahi-Tamm, Aigi (2016). "Edgar von Wahl 1867–1948: keelemees ja poliitiline prohvet". Ajalooline Ajakiri (2): 307, 309. doi:10.12697/AA.2016.2.08 .
  11. Historia de interlingua: Biographias - Ric Berger.
  12. Interlingua 2001: Information con obstaculos in Tchecoslovachia.