Doctrine of Lapse

Doctrine of Lapse (kwa Kiswahili: kanuni ya kupokonywa urithi) ilikuwa sera ya unyakuzi iliyotekelezwa na Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki nchini India kuanzia mwaka 1848 hadi 1856. Sera hii ilitumiwa sana na Lord Dalhousie, ambaye alikuwa Gavana-Jenerali wa India wakati huo.

Chini ya sera hii, ufalme au dola lolote la kifalme la India lililokuwa chini ya usimamizi wa Waingereza lingetwaliwa (kunyakuliwa) moja kwa moja na serikali ya Uingereza ikiwa mtawala wake angefariki bila kuwa na mrithi wa kiume wa asili (wa kumzaa).

Historia na muktadha

Kabla ya sera hii, kulikuwa na desturi ya karne nyingi nchini India ambapo mtawala asiye na mrithi wa kumzaa alikuwa na haki ya kumchukua mtoto wa kiume (adopt) ili awe mrithi wake wa kiti cha enzi. Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki iliamua kupuuza desturi hii ili kupanua himaya yake na kuongeza mapato ya kodi.

Dalhousie aliamini kuwa utawala wa Waingereza ulikuwa bora kuliko wa watawala wa asili, na hivyo alitumia sera hili kama chombo cha kisheria kuondoa falme ndogondogo.

Kanuni Kuu Sera hii iligawanya majimbo ya India katika makundi matatu:

Majimbo Huru: Majimbo ambayo hayakuwa chini ya mamlaka ya Waingereza (hapa sera haikutumika).

Majimbo Lindwa: Majimbo yaliyokuwa washirika wa Waingereza; hapa idhini ya Waingereza ilihitajika kabla ya kumteua mrithi wa kuchukuliwa.

Majimbo ya utegemezi

Majimbo yaliyoundwa au kupewa madaraka na Waingereza; hapa kuchukua mrithi kulipigwa marufuku kabisa na ufalme ungetwaliwa baada ya mfalme kufa.

Majimbo yaliyonyakuliwa

Baadhi ya majimbo makuu yaliyotwaliwa chini ya sera hii ni pamoja na:

• Satara (1848): Lilikuwa jimbo la kwanza kunyakuliwa.
• Sambalpur (1849)
• Nagpur (1854)
• Jhansi (1854): Baada ya kifo cha Raja Gangadhar Rao, Waingereza walikataa kumtambua mtoto aliyechukuliwa (Damodar Rao), jambo lililomfanya Rani Lakshmibai kuingia vitani dhidi yao.
• Awadh (Oudh) (1856): Ingawa hili lilitwaliwa kwa kisingizio cha "utawala mbaya" (misgovernance), lilionekana kama sehemu ya mkakati uleule wa Dalhousie.

Madhara na matokeo ya sera

Sera hii ilizua chuki na kutoridhika kote India. Watawala wengi, wanajeshi, na wananchi waliona kuwa Waingereza wanapora ardhi yao na kudharau mila zao.

Hali hii ilikuwa moja ya sababu kuu zilizopelekea:

• Uasi wa Wahindi wa 1857: Wanajeshi wengi na watawala walionyang'anywa madaraka (kama Rani wa Jhansi) waliungana kupigana na Waingereza.
• Kukomeshwa kwa Sera: Baada ya uasi huo, mnamo 1858, utawala wa Kampuni ulikwisha na Serikali ya Uingereza (British Raj) ilichukua udhibiti. Lord Canning alitangaza rasmi kuachana na Doctrine of Lapse ili kurejesha utulivu.

Marejeo

Makala hii kuhusu mambo ya sheria bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Doctrine of Lapse kama historia yake au uhusiano wake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.