Consilience (sayansi)
Consilience (kwa kiswahili: Muunganiko wa Maarifa au Ushirika wa Ushahidi), katika muktadha wa sayansi na majaribio ni kanuni inayosema kwamba ushahidi unaotokana na vyanzo huru na visivyohusiana, unapounganika na kuelekeza kwenye hitimisho lile lile, huimarisha au kuongeza uthibitisho wa hitimisho hilo.
Neno hili lilianzishwa na mwanafalsafa William Whewell mnamo karne ya 19 kwa istilahi ya consilience of inductions, likitokana na maneno ya Kilatini com- (pamoja) na -siliens (kuruka), kumaanisha “kuruka pamoja” kwa maarifa au ushahidi.[1]
Kanuni hii inategemea wazo la msingi la "umoja wa maarifa", ambapo vipimo tofauti vya jambo moja vinapaswa kutoa majibu yanayofanana. Matumizi ya kanuni hii katika historia na sayansi huongeza uhakika au usahihi wa hitimisho, kwani inakuwa vigumu sana kutokea makosa ya kimajaribio (systematic errors) kutoka katika njia zote za vipimo kujirudia.[2]
Katika muktadha wa sayansi, Muunganiko wa Maarifa ni muhimu sana kwa kujenga imani kubwa katika nadharia fulani. Nguvu ya ushahidi wa hitimisho inahusiana na jinsi njia nyingi na huru za kisayansi zinavyounga mkono hitimisho hilo.
Wazo la "Consilience" lilifufuliwa na kupanuliwa mwishoni mwa karne ya 20 na mwanabiolojia Edward O. Wilson katika kitabu chake cha mwaka 1998 kiitwacho Consilience: The Unity of Knowledge.[3] Wilson alipanua dhana ya Whewell ili kujaribu kuziba pengo la kiutamaduni kati ya sayansi na taaluma za kibinadamu (humanities).
Wilson alisisitiza kuwa sayansi, taaluma za kibinadamu, na sanaa zina lengo moja la pamoja: kueleza ulimwengu na kuonyesha kwamba "ulimwengu una utaratibu na unaweza kuelezewa na idadi ndogo ya sheria za asili." Aliona kwamba sayansi hatimaye inaweza kutoa maelezo ya umoja kwa matukio yote, ikiwa ni pamoja na maadili na sanaa.[4]
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- ↑ Whewell, William (1840). The Philosophy of the Inductive Sciences, Founded Upon Their History (Falsafa ya Sayansi za Utangulizi, Ilianzishwa Juu ya Historia Yake). Vol. 2. London: John W. Parker.
- ↑ Scientific American (Machi 2005). "The Fossil Fallacy." (Akieleza nguvu ya ushahidi kutoka pande nyingi).
- ↑ Wilson, Edward O (1998). Consilience: the unity of knowledge (Consilience: Umoja wa Maarifa). New York: Knopf. ISBN 978-0-679-45077-1.
- ↑ Horgan, John (Julai 2021). "Science Should Not Try to Absorb Religion and Other Ways of Knowing". Scientific American. (Akijadili mtazamo wa Wilson wa kupanua Consilience).
 |
Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Consilience (sayansi) kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |