Usafi wa mazingira

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
E. Coli bakteria chini ya magnification

Usafi wa mazingira ni njia ya kuendeleza afya kwa njia ya kuzuia mawasiliano ya binadamu na athari za taka. Athari zinaweza kuwa za kimwili, mikrobiyolojia, biyolojia au kemikali vikolezo vya ugonjwa. Taka ambazo zinaweza kusababisha matatizo ya afya ni kinyesi cha binadamu na wanyama, taka ngumu, maji chafu, taka za viwandani, na taka za kilimo. Usafi kama njia ya kuzuia magonjwa unaweza kutumika kwa ufumbuzi handisi (kama majitaka na matibabu ya maji machafu), teknolojia rahisi kama vyoo, au matendo ya usafi binafsi kama uoshaji wa mikono kwa sabuni). Usafi wa mazingira kama inavyoelezwa kwa ujumla na Shirika la Afya Duniani (World Health Organisation), inahusu utoaji wa vifaa na huduma ya usalama wa mkojo na kinyesi cha binadamu. Upungufu wa usafi wa mazingira ni sababu kuu ya maradhi duniani kote. Uboreshaji wa mazingira una manufaa kubwa kwa athari za afya ya wote katika kaya na katika jamii. Usafi wa mazingira unahusu pia udumishaji wa ratibu ya usafi, kwa njia ya huduma kama vile ukusanyaji wa taka na maji machafu. [1]

Neno "usafi wa mazingira " linaweza kutumika kwa kipengele maalum tu, dhana, eneo, au mbinu, kama vile:

  • Usafi wa kawaida wa mazingira - unahusu ukusanyaji wa kinyesi cha binadamu katika kaya. Usafi wa mazingira hutumiwa kama kiashiria kwa lengo la kuelezea malengo ya Milenia.
  • Usafi wa mazingira katika eneo - mkusanyiko na matibabu ya taka hufanywa pahala ambapo linawekwa. Mifano ni matumizi ya vyoo vya shimo na bomba la maji taka.
  • Usafi wa mazingira wa chakula - unahusu hatua za kuhakikisha usalama wa chakula.
  • Usafi wa mazingira - udhibiti wa mambo ya mazingira na viungo vinavyoambukiza magonjwa. Vikundi vya jamii hili ni usimamizi wa taka ngumu, matibabu ya maji na maji machafu, matibabu ya taka za viwanda, kelele na kudhibiti uchafuzi wa mazingira.
  • Usafi wa mazingira kiikolojia - dhana na mkabala wa kuchakata na asili ya virutubisho kutoka taka za wanyama na binadamu.

Historia Ya Usafi wa Mazingira[hariri | hariri chanzo]

Ushahidi wa usafi wa mazingira mijini ulionekana mara ya kwanza katika miji ya Harappa, Mohenjo-daro na hivi karibuni Rakhigarhi ya majimbo yaliyoendelea bondeni la Indus wakati wa ustaarabu. Mipangilio hiyo ya miji ilizingatia mifumo ya kwanza ya usafi wa mazingira mijini. Ndani ya mji, nyumba au vikundi vya nyumba yalipata maji kutoka visima. Kutoka ndani ya chumba kilicho kuwa kimetengwa kwa ajili ya kuoga, maji taka ilielekezwa chini ya mitaro iliyofunikwa kando ya barabara kuu. Manyumba yalifunguka tu kwa mabehewa ya ndani na makoboti madogo.

Miji ya Kirumi ilikuwa na vipengele vya mifumo ya usafi wa mazingira, yakutoa maji katika mitaa ya miji kama vile Pompeii, mawe ya ujenzi na mbao za kukusanya na kuondoa maji machafu kutoka maeneo ya wakazi - kwa mfano maxima Cloaca katika mto Tiber Roma . Pia kuna rekodi za usafi wa mazingira mahala pengine katika Ulaya mpaka wakati wa kati umri makao. Uchafu wa mazingira na hali ya msongamano mkubwa ulikuwa katika Ulaya na Asia wakati wa Zama za Kati, mara kwa mara katika janga kusababisha mlipuko kama vile ugonjwa wa Justinian (541-42) na tauni (1347-1351), ambazo ziliua makumi ya mamilioni ya watu wakati wa ubadilishaji wa jamii. [2]

Vifo vya watoto wachanga vilienea katika Ulaya wakati wa medieval, siyo tu kutokana na upungufu wa usafi wa mazingira lakini kwa sababu ya ukosefu wa chakula kwa idadi ya watu ambayo ilikuwa ikipanuka haraka zaidi kuliko kilimo. [3] Mapambano ya mara kwa mara na unyasasaji wa raia na viongozi kikatili ulitatiza haya zaidi. Maisha ya mtu wa kawaida kwa wakati huo yalikuwa ngumu na mfupi.

Usafi wa mazingira na Maji machafu[hariri | hariri chanzo]

Ukusanyaji wa maji machafu[hariri | hariri chanzo]

Teknolojia ya hali ya usafi katika maeneo ya miji inazingatia mkusanyiko wa maji machafu katika mifereji ya maji machafu, matibabu yake maji machafu mmea matibabu kwa tumia upya au taka katika mito, maziwa au bahari. Mabomba ya maji machafu aidha huwekwa pamoja na dhoruba ya unyevu au kutengwa kutoka kwao usafi mfereji wa maji machafu. Haya mambopa ya maji chafu hupatikana katika sehemu kuu zaidi, au maeneo ya mijini. Mvua nzito na utunzaji mbaya wa mabopa ya maji machafu inaweza kusababisha uchafu kufurika, katika mazingira. Viwanda mara nyingi humiminiza maji machafu katika mapomba ya Manispaa. Haya hufanya matibabu ya maji machafu kuwa ngumujapo viwanda havikutibu maji yao kabla ya kuiachilia kwenye mabomba ya Manisipaa.

Gharama ya uwekezaji ya mifumo ya kisasa ya ukusanyaji wa maji machafu ni kubwa na ngumu kununua kwa mataifa yanayoendelea. Baadhi ya nchi hiyo kukuzwa mifumo mbadala kukusanya maji machafu kama vile condominial majitaka, ambayo inatumia mabomba madogo upenyo kina chini kwa layouts mbalimbali kutoka mtandao wa majitaka ya kawaida.

Matibabu ya maji Taka[hariri | hariri chanzo]

Taka matibabu mmea, Australia.

Katika nchi zilizoendelea, matibabu ya maji taka katika manispaa yanafanywa kwa wingi, [4] lakini bado hayafanyiki kila pahali duniani. Katika nchi zinazoendelea maji machafu bado ina achiliwa katika mazingira bila kutibiwa. Kwa mfano, katika Amerika ya Kusini 15% ya majitaka zilizokusanywa ndio ilitibiwa tibiwa (tazama maji na usafi wa mazingira katika Amerika ya Kusini)

Utumiajia upya wa maji machafu[hariri | hariri chanzo]

katika nchi zinazoendelea , utumizi wa maji taka kwa kilimo cha unyunyizaji ni wa kawaida. Utumuzi upya wa maji chafu yaliotibiwa kwa mandhari ya kutengeneza vingoe, kilimo cha unyuzisaji maji na viwandani unazidi kuenea.

Kaya nyingi na vijiji hazijaunganishwa na mifereji ya maji machafu. Wao huelekeza maji taka yao kwa mambopa au aina nyingine zilizo karibu na eneo la ujenzi.

Ikolojia ya usafi wa mazingira[hariri | hariri chanzo]

Ikolojia ya usafi wa mazingira kwa wakati mwingine hufahamiwa kama pinduzi mbadala wa mifumo ya usafi wa mazingira ya kawaida. Msingi wa ikolojia ya usafi wa mazingira unahusu utumizi tena wa mkofo na kinyesi kutoka vyoo ambazo zinanyekenya ambapo kuna utengaji umeshafanyika. Hii hupunguza viumbe zinazosababisha magonjwa. Ikiwa ikologia ya usafi wa mazingira itazingatiwa, maji taka ya manispaa ndio itabaki ambayo inaweza kutumiwa tena kwenye bustani. Hata hivyo, mara nyingi maji taka kutoka bafu, jikoni yanaendelea kuwekwa kwa mambopa ya maji taka ya kinyesi.

Usafi wa mazingira na afya ya umma[hariri | hariri chanzo]

Umuhimu wa kutenga taka upo katika jitihada za kuzuia maji na usafi wa mazingira kuhusiana na ugonjwa, ambayo inaadhiri nchi zilizoendelea na zinazoendelea kwa viwango mbalimbali. Inakadiriwa kuwa hadi watu milioni 5 wanakufa kila mwaka kutokana na magonjwa yanayozuilika yanayotokana na maji [5] , kwa sababu ya upungufu wa usafi na usafi wa mazingira. Athari za usafi wa mazingira zimeathiri jamii pakubwa. Katika kitabu cha Griffins usafi wa mazingira ya Umma utafiti wa Usafi wa Mazingira unaonyesha kuwa hali ya juu ya usafi wa mazingira inaleta mvutio maishani.

Kuboresha usafi wa mazingira wa ulimwengu[hariri | hariri chanzo]

Mpango wa ufuatiliaji wa Pamoja wa maji na usafi wa WHO na UNICEF inafasili uboreshaji wa usafi wa mazingira kama:

  • miungano ya mifereji ya maji taka ya umma
  • miungano ya mifumo ya karo
  • choo cha shimo
  • Choo la shimo linalopitisha hewa safi [6]

Kulingana na maelezo hayo, 62% ya watu duniani wanapata kuboresha usafi wa mazingira katika 2008, ukilinganisha na 8% tangu 1990. [1] Zaidi ya nusu au karibu 31 % ya idadi ya watu duniani waliishi katika nyumba zilizokuwa zima miferiji ya maji ambayo imeunganishwa. Kwa ujumla, 2,500,000,000 watu hukosa kupata usafi wa mazingira ulioboreshwa na hivyo wao hutumia njia zingine kama kama vile vyoo vya umma au vyoo vya shimo wazi. [7] Hii ni pamoja na watu bilioni 1.2 ambao hawana vyoo wakati wote. Hali hii inaleta maadhari makubwa ya afya kwa umma kwa sababu taka ina chafua maji ya kunywa na kutishia maisha ya watoto wachanga kwa kusababisha kuhara. Uboreshaji wa usafi wa mazingira, unahusu uoshaji wa mikono na ushafishaji wa maji, ambao unaweza kuokoa maisha ya watoto milioni 1.5 ambao wanakabiliwa na magonjwa ya kuhara kila mwaka. Cite error: Invalid <ref> tag; refs with no name must have content

Katika nchi zilizoendelea, ambapo chini ya 20% ya idadi ya watu duniani wanaishi, 99% ya wakazi wanapata kuboresha usafi wa mazingira na 81% wameunganisha mambopa yao ya maji taka.

Utupaji wa taka ngumu[hariri | hariri chanzo]

Picha:Israel hiriya.jpg
Hiriya avfallsdeponi, Israel.

Utupaji wa taka ngumu hufanyika katika mashimo,taka ngumu ni kawaida uliofanywa katika deponi, lakini kuchoma, kuchakata, na mboji. Katika kesi ya, nchi ilio na mabima ya taka ilio fukiwa mataifa yalioendelea hutumia itikafi mwafaka lakini nchi zenye maendeleo nduni haya fuatili itifaki mwafaka. Umuhimu wa kufukia taka ni kwa upungufu wa kueneza vekta na uwasilinishaji wa visababishi ugonjwa. Ufukiaji wa kila siku pia hupunguza uenezo wa harufu na taka kwa sababu ya upepo. Kadhalika, katika nchi zilizoendelea ni sharti kufukia kufanywe kwa njia mwafaka, kwa mfano peerimeta ya mchanga inafaa kutumiwa ili kupunguza uchafuzi wa maji ya kunywa).

Wakati wa kuchoma, hewa chafu huingia kwenye mazingira ambayo inavipengele sumu ambayo ina madhara mengi. Kuchakata na kubadili nishati ya mimea ni njia endelevu ya kuwa na maisha kwa ujumla gharama za mzunguko wa kushinda, hasa wakati jumla matokeo ya kiikolojia kuzingatiwa. [8] Thamani ya kutayarisha samadi itategemea hitaji la bidhaa za samadi kwenye soko.

Usafi wa mazingira katika nchi zinazoendelea[hariri | hariri chanzo]

Malengo ya Maendeleo ya Milenia (MDGs) yanajumuisha lengo la kupunguza kwa takribani nusu numbari ya watu ambao hawana usafi wa mazingira ifikapo mwaka 2015. Mnamo Desemba 2006, Baraza la Umoja wa Mataifa katika mukutano wao ilitangaza Mwaka wa 2008 kuwa 'Mwaka wa Kimataifa wa Usafi wa Mazingira, kutambua upole wa utendekezaji wa Lengo la Maendeleo ya Milenea la (MDGs) la usafi wa mazingira. Mwaka huo ulilenga kuendeleza ufahamishaji na vitendo ili kufikia hayo malengo. Haya ilifanywa hasa katika:

  • Kuondoa unyanyapaa wa usafi wa mazingira, ili kuwezesha majadiliano ya umuhimu wa usafi wa mazingira.
  • Kubainisha upunguzaji wa umaskini, afya na faida nyinginezo zinazotokana na usafi wa mazingira na mipangilio ya vyoo vya kaya, na matibabu ya maji machafu.

Utafiti kutoka Overseas Development Institute unaonyesha kuwa usafi wa mazingira na uendelezaji wa usafi wa mazingira unafaa kuunganishwa na maendeleo ijapo malengo ya Milinea yatatimizwa. Kwa sasa, udhamini wa usafi na usafi wa mazingira ni kwa njia ya taasisi ya maji. Utafiti unaonyesha kuwa, inafaa kuwe na taasisi nyingi ambazo zina shughulikia usafi na usafi wa maji katika nchi zinazoendelea. Kwa mfano, taasisi za elimu zinaweza kufundisha juu ya usafi, na taasisi za afya zinaweza kujitolea kwa mali na matendo kwa kazi ya uzuilishaji(ili kuepuka, kwa mfano, kuzuka kwa kipindupindu). [9]

Institute of Development Studies (IDS) uratibu mpango wa utafiti juu ya Jamii-kuongozwa kwa jumla ya Usafi ya Mazingira (CLTS) ni mbinu mbalimbali radikalt na usafi wa mazingira vijijini katika nchi zinazoendelea na kuahidi umeonyesha mafanikio ambapo mipango ya usafi wa mazingira jadi vijijini wameshindwa. CLTS ni njia ya usafi wa mazingira vijijini inayowezesha jamii kutambua matatizo ya kutupa kinyesi wazi wazi na kuonyesha umuhimu wa kuchulua hatua za kutupa kinyesi kwa njia mwafaka. Inatumia njia ambazo zinaendelezwa na jamii kama kushirikiana kuchora ramani, kuchambua ambazo kinyeshi hufikia mdomo kama njia za kufanya jamii kufanya vitendo. IDS Focus Brief hupendekeza kwamba Malengo ya Milenia ya usafi kwa mataifa mengi yako nyuma na inauliza ni vipi CLTS inaweza kusiliki na kutumika katika nchi ambazo bado zinatupa kinyeshi wazi wazi.

Usafi wa mazingira katika sekta ya chakula[hariri | hariri chanzo]

Kisasa mgahawa maandalizi chakula katika eneo.

Usafi wa mazingira katika sekta ya chakula ni ya matibabu ya kutosha ya nyuso za chakula-wasiliana na utaratibu huo ni ufanisi katika kuharibu seli vegetative ya microorganism ya umuhimu wa afya ya umma, na kikubwa kupunguza idadi ya undesirable microorganisms nyingine, lakini bila negativt yanayoathiri bidhaa au usalama wake kwa ajili ya matumizi (Marekani Chakula na Dawa Utawala, Kanuni za Shirikisho Kanuni, 21CFR110, USA). Taratibu za Uendeshaji wa darasa la usafi wa mazingira ni lazima kwa ajili ya viwanda chakula katika Marekani, ambayo pia umewekwa na 9 CFR sehemu 416 katika kushirikiana na sehemu 21 CFR 178.1010. Similaly katika Japan, chakula usafi ina kuwa kufikiwa kwa njia ya kufuata sheria ya Chakula Usafi wa Mazingira. [10]

Zaidi ya hayo, katika viwanda vya chakula na bayofamasia, usafi wa vifaa unamaanisha vifaa ambavyo vinaoshwa kutumia utaratibu wa Clean-in Place (CIP) na Sterization-in-Place. Taratibu hizi za hutoa mchanganyiko wa vioevu kabisa. Tarakibu hii inafaa kuwa na maeneo ya kuweka mnyunyusiko wakati wa kusafisha kama hakuna maeneo ya kuondoa amana ya bidhaa haitoshi. Kwa ujumla, ili kuboresha usafishaji, vifaa hizi hutengenezwa kwa chuma cha pua kisioingia kutu 316L, (Aloi yenye kiasi kindogo cha molibdenami). uso wa kawaida electropolish ed kwa ufanisi uso Ukwaru ni ya zaidi ya 0.5 Mikromita chini, ili kupunguza uwezekano wa vimelea l adhesion kwa uso.

Usafi wa ziada[hariri | hariri chanzo]

Hata kama usafi kiasi unafaa ili kuzuia shida mbaya za afya, usafi wa ziada afadhali ufishwe, katika watoto hasa. Utafiti umeanza kuonyesha zaidi na zaidi kwamba ukosefu wa uponzaji kwa vijidudu na vidusia visababishavyo magonja unaelekea kwa mfumo kingamaradhi hitilafu, kwa sababu mfumo huu lazima uzoeshwe ili kufaa. Shida nyingine ni kunawa sana kwa sabuni. Hii ina matokeo maharibifu kwa flora ya asili ya vijidudu vya ngozi na kwa utando wa asili wa mafuta wa ngozi.

Tazama Pia[hariri | hariri chanzo]

  • Disinfectant
  • Lifewater International
  • National Sanitation Foundation
  • Ukusanyaji na utupaji wa maji taka
  • Mtego (plumbing)
  • Mgogoro wa maji
  • Uchafuzi wa maji
  • Ruzuku ya Maji
  • World Plumbing Council
  • World Toilet Organization

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. http://www.who.int/kichwa/kusafisha en/
  2. Carlo M. Cipolla, kabla ya Mapinduzi ya Viwanda: European Society na Uchumi 1000-1700, WW Norton na Kampuni, London (1980) ISBN 0-393-95115-4
  3. Burnett White, za Historia ya magonjwa
  4. kawaida Marekani viwango vya kutibu maji
  5. Taasisi Pacific
  6. Mpango wa Usimamizi wa Pamoja na UNICEF: ufafanuzi WHO
  7. Usafi wa Mazingira na kunywa maji: ni ulimwengu juu ya wimbo? Kundi la Blue, Julai 31, 2008
  8. William D. Robinson, Solid Waste ya Kitabu: A Guide kiutendaji, John Wiley na wana (1986)
  9. Sanitation and Hygiene: kugonga milango mpya (PDF). Overseas Development Institute. Iliwekwa mnamo 2007.
  10. You must specify title = and url = when using {{cite web}}. (PDF). Iliwekwa mnamo 1 Machi 2008.

Sehemu nyingine[hariri | hariri chanzo]

Simple English Wiktionary
Wikamusi ya Kiswahili ina maelezo na tafsiri ya maana ya neno: