Tetekuwanga

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Chickenpox
Classification and external resources
Child with varicella disease
ICD-10 B01.
ICD-9 052
DiseasesDB 29118
MedlinePlus 001592
eMedicine ped/2385 derm/74, emerg/367
MeSH C02.256.466.175

Tetekuwanga au tete kuwanga ni ugonjwa wa kuambukiza sana unasababishwa na maambukizo ya kimsingi ya virusi vya varisela zosta (VZV).[1] Kwa kawaida huanza kwa vipele vya lengelenge kwenye ngozi hasa mwilini na kichwani wala sio pembeni na hugeuka kuwa makovu mabichi, yanayowasha, ambayo aghalabu hupona bila kuacha mabaka.

Tetekuwanga huenea kwa urahisi kwa njia ya ukohozi au kwenda chafya au kuingiliana moja kwa moja na watu wanaougua walio na vipele vinavyovuja. Baada ya maambukizi ya mwanzo, kwa kawaida, kinga ya kudumu maisha hujengeka dhidi ya matukio ya baadaye ya uambukizwaji tetekuwanga.

Tetekuwanga ni nadra kuuwa, ingawa kwa ujumla huwa kali zaidi kwa watu wazima wa kiume kuliko wanawake ama watoto. Wanawake wajawazito na wale wenye mfumo wa kinga uliopunguka huwa katika hatari zaidi ya kutatizika pakubwa. Tetekuwanga kwa sasa inaaminika kuwa sababu ya theluthi moja ya matukio ya kiharusi kwa watoto.[2] Tatizo la kawaida zaidi kutokana na matukio ya tetekuwanga ya baadaye ni vipele, vinavyosababishwa na muathiriko upya wa virusi vya varisela zosta baada ya miongo tokea matukio ya awali ya tetekuwanga.

Tetekuwanga imeonekana pia katika viumbe wengine, ikiwa ni pamoja na tumbili[3] na masokwe.[4]

Dalili na ishara.[hariri | hariri chanzo]

Kipele kimoja cha malengelenge, ambacho ni kawaida katika hatua za mwanzo za vipele
Mgongo wa mwanamme wa miaka 30, uliopigwa picha siku ya 5 ya kuanza kwa vipele

Tetekuwanga ni ugonjwa wa kuambukiza sana ambao huenea kutoka mtu mmoja hadi mwingine kupitia maingiliano ya moja kwa moja au kwa njia ya hewa kutokana na ukohozi ama upigaji chafya wa mtu aliyeambukizwa. Kugusa maji maji ya malengelenge pia kunaweza kueneza ugonjwa. Mtu aliye na tetekuwanga anaweza kuambukiza tokea siku moja hadi tano kabla ya vipele kujionyesha.[5] Kipindi cha uambukizi huendelea hadi malengelenge yote kugeuka vigaga, ambavyo vinaweza kuchukua siku 5-6 kabla kutoweza tena kuambukiza.[6] Inachukua kutoka siku 10-21 baada ya maingiliano na mtu aliyeambukizwa kwa mtu kupata tetekuwanga. Tetekuwanga(varisela) mara nyingi hudhihirika kama prodromu ya anoreksia, mialgia, kichefuchefu, homa, kuumwa na kichwa, maumivu ya koo, masikioni, malalamiko ya shinikizo kichwani au kuvimba uso , na unyonge kwa vijana waliobaleghe na watu wazima, ilhali katika watoto, dalili za mwanzo kwa kawaida huwa kutokeza kwa vipele vimbivu, vikifuatiwa na kuanza kwa unyonge, homa (joto ya mwili ya 38 °C (100 °F) ,ingawa zinaweza kufikia kiwango cha juu 42 °C (108 °F) kwa nyakati adimu), anoreksia. Ni kwa nadra,ambapo kikohozi , rhiniti, maumivu ya tumbo, na dhiki za utumbo zimeripotiwa katika wagonjwa wa varisela. Kwa kawaida, ugonjwa huu ni sugu zaidi kwa watu wazima.[7]

Utambuzi[hariri | hariri chanzo]

Utambuzi wa varisela kimsingi ni wa kimatibabu, ambazo kikawaida huanza kwa "dalili" za mapema za prodroma, na kisha vipele vya kawaida. Thibitisho la utambuzi linaweza kupatikana ama kwa njia ya uchunguzi wa maji ya ndani mwa vilengelenge vya upele, au na upimaji damu kwa ushahidi wa hali sugu ya ukingaji wa kujibia.

Maji ya malengelenge yanaweza kuchunguzwa kwa Tsanck smear , au hata kwa uchunguzi wa moja kwa moja wa vikinga-mwili vinavyojichochea. Maji hayo yanaweza pia "kuchachwa", ambapo majaribio hufanywa kukuza na virusi kutokana na sampuli ya maji. Vipimo vya damu vinaweza kutumika kubainisha upokevu na makabiliano ya mwili na maambukizi sugu (IgM) au maambukizi ya awali na kinga ya baadaye (IgG).[8]

utambuzi wa maambukizi ya varisela katika kijusi kabla ya kuzaliwa unaweza kufanywa kwa upimaji wa sauti zisizosikika, ingawa uchelewaji wa wiki 5 tokeaa aambukizwapo mwanzoni mama mmjamzito hakupendekezwi. Majaribio ya PCR (DNA) maji ya kifuko cha mimba pia yanaweza kufanywa, ingawa hatari ya mimba kutoka yenyewe kutokana na utaratibu wa amniosentesi huwa kubwa zaidi kuliko hatari ya mtoto kupata dalili za varisela ya kijusi.[9]

Epidemiolojia[hariri | hariri chanzo]

Varisela ya mwanzo ni ugonjwa unaoenea sana. Matukio ya varisela hutokea wakati wowote katika mwaka, lakini hasa katika majira ya baridi na kuchipua. Varisela ni moja ya magonjwa ya kawaida ya utotoni, huku kiwango cha juu cha maambukizi kikiwa katika kundi la umri wa miaka 40-10. Kama Rubela, si kawaida miongoni mwa watoto ambao hawajaanza shule. Varisela kuambukiza sana, kwa kiwango cha 90% katika maingiliano ya karibu. Watu wengi huambukizwa kabla ya utu uzima lakini 10% ya vijana hubakia katika hatari ya kuambukizwa.

Kihistoria, varisela umekuwa ugonjwa unaoathiri zaidi watoto wenye umri wa kabla ya shule na wa umri wa kwenda shule. Kwa watu wazima mabaka huwa meusi na makovu huonekana zaidi kuliko kwa watoto.[10]

Pathofisiolojia[hariri | hariri chanzo]

Mkumbano wa mtoto aliye na afya bora na VZV husababisha kingaglobulini G (IgG), kingaglobulini M (IgM), na A kingaglobulin A(IgA) kingamwili; kingamwili IgG hudumu kwa maisha na hujenga kinga. Majibu ya kinga yanayozalika kwa seli pia ni muhimu pia katika kukwaza ueneaji na muda wa maambukizi ya varisela ya mwanzoni. Baada ya maambukizi ya mwanzo, VZV huaminika kuenea kutoka mukosa na vidonda vya ngozi hadi kwa neva za hisia. VZV basi hubakia katika hali fichekwenye seli za kifundo cha neva mgongoni kwenye neva za hisia. Kuibusha upya VZV husababisha katika dalili za malengelenge zosta (yaani, vipele), na wakati mwingine Ramsay Hunt aina ya II.[onesha uthibitisho][onesha uthibitisho]

Maambukizi katika ujauzito na utotoni[hariri | hariri chanzo]

Kwa wanawake wajawazito, kingamwili zinazozalika kutokana na chanjo au maambukizi ya awali na kuhamishwa kupitia kwa plasenta na kijusi.[11] Wanawake ambao wana kinga ya tetekuwanga hawawezi kuambukizwa na hawafai kuwa na wasiwasi kuhusu hilo kwa kujihusu wao wenyewe au watoto wao wakati wa ujauzito.[12]

Varisela kwa wanawake wajawazito inaweza kusababisha maambukizi ya virusi kupitia plasenta na maambukizi ya kijusi. Maambukizi yakitokea katika wiki 28 za kwanza za ujauzito, yanaweza kusababisha dalali za varisela ya kijusi (pia hujulikana kama dalili za varisela ya kuzaliwa). [13] Athari kwa kijusi zinaweza kuwa mbalimbali kuanzia usugu wa kutokua kikamilifu kwa vidole miguuni na mikononi hadi kwa uumbikaji mbaya wa tupu ya nyuma na kibofu cha mkojo. Matatizo yanayowezekana ni pamoja na:

  • Uharibifu wa ubongo: ensefaliti,[14] mikrosefali, haidrosefali, aplasia ya ubongo
  • Uharibifu wa macho: shina la jicho , kifuniko cha jicho, na kilengelenge cha lenzi , mikrophthalmia, ugonjwa wa jicho, korioretiniti, optic kudhoufika kwa jicho
  • Madhara mengine ya neva : uharibifu wa mlango wa kizazi, uti wa ukanda wa kiuno , upungufu wa hisi,ukosefu wa hisia za misuli ya ndani, anisokoria dalili za Horner /
  • Uharibifu wa mwili: haipoplasia ya peo za juu/chini, mvurugo wa misuli ya mkundu na kibofu
  • Ugonjwa wa ngozi (sikatrishia) vidonda vya ngozi, hipopigmenti

Maambukizi ya baadaye katika kipindi cha ujajauzito au mara tu baada ya kuzaliwa hujulikana kama varisela ya utotoni ".[15] Maambukizi ya wajawazito huhusishwa na utoaji mimba kabla kukomaa. Hatari ya mtoto kukumbwa na ugonjwa kutokana na maambukizi uko juu zaidi katika kipindi cha siku 7 kabla ya kuzaliwa hadi siku 7 baada ya kuzaliwa. Mtoto huweza pia kukumbwa na hatari ya virusi vinavyoambukiza kupitia maingiliano na nduguze ama watu wengine walioambukizwa, lakini hilo halifai kuzua shaka, hasa iwapo mama ana kinga. Watoto wanaozaliwa ambao huonyesha dalili wako katika hatari kubwa ya homa ya mapafu na matatizo mengine changamano ya ugonjwa huo.[9]

Vipele[hariri | hariri chanzo]

Makala kuu ya: Shingles

Baada ya maambukizi ya tetekuwanga, virusi hubakia katika hali ya ubwete kwenye tishu za neva mwilini. Mfumo wa kinga hudumisha virusi katika hali ya kudhibitiwa ,lakini baadaye maishani, hasa wakati wa utu uzima, vinaweza kuibushwa upya na kusababisha aina tofauti ya virusi viitwavyo vipele.[16]

Kuzuia[hariri | hariri chanzo]

Hatua za usafi[hariri | hariri chanzo]

Maenezi ya tetekuwanga yanaweza kuzuiwa kwa kuwatenga watu walioathirika. Uambukizaji ni kutokanayo mkumbano na majimaji ya mpumuo, au mkumbano wa moja kwa moja na vidonda vya vipele, katika kipindi cha siku tatu kabla ya kuanza kwa vipele, hadi siku nne baada ya kuanzoa kwa vipele.[17] Kwa hivyo, kujiepusha na ukuruba wa karibu au maingiliano ya kimwili na watu walioathirika katika kipindi hicho kutazuia maambukizi. Virusi vya tetekuwanga (VZV) inaweza kukabiliwa na kemikali za kuuwa viini, hasa klorini ya kusafisha (yaani, sodiamu hipokloriti). Pia, kama virusi vyote vilivyogubikwa, VZV huathirika na ukaushaji, joto na sabuni za kusafisha. Kwa hivyo virusi hivi ni rahisi kuua kwa kiasi.

Chanjo[hariri | hariri chanzo]

Makala kuu ya: Varicella vaccine

Chanjo ya varisela ilizotengenezwa kwa mara ya kwanza na Michiaki Takahashi mwaka wa 1974 kutoka kwa uzao wa Oka. Imekuwa ikipatikana Marekani tangu 1995 kama kinga dhidi ya ugonjwa huo. Baadhi ya nchi huhitaji au kutohitaji chanjo ya varisela kabla ya kujiunga na shule ya msingi. Kinga si ya maisha na chanjo zaidi huhitajika miaka mitano baada ya chanjo ya awali.[18] Chanjo ya tetekuwanga si mojawapo katika orodha ya chanjo za kawaida utotoni nchini Uingereza. Kwa sasa nchini Uingereza, chanjo hii hutolewa tu kwa watu ambao hasa wako katika hatari kubwa ya kupata tetekuwanga.[19]

Tiba[hariri | hariri chanzo]

Ingawa hakujakuwa na tafiti rasmi za kimatibu za kutathmini ufanisi wa kutumia losheni ya kisasa ya kalamini, ambach ni kizuizi cha kisasa kinachoandaliwa kwa zinki oksidi kama mojawapo ya njia za kawaida zaidi za uzuiaji, ina historia bora ya usalama.[20] Ni muhimu kudumisha usafi bora na kusafisha ngozi kila siku kwa maji moto ili kuzuia maambukizi ya bakteria kwa mara nyingine.[21] Kujikuna pia kunawezakuongeza hatari ya maambukizi ya baadaye.[22] Kuongeza kiasi kidogo cha siki kwenye maji hupendekezwa wakati mwingine. Dawaza kuzuia maumivu zinaweza kumezwa ili kuzuia kuhisi mwasho [23]

Ili kukabiliana na dalili za tetekuwanga, watu kwa kawaida hutumia krimu na loshen kuzuia mwasho. Losheni hizi hazifai kutumika usoni au karibu na macho. Kujipaka kiowevu chauji wa shayiri pia kunaweza kusaidia kupunguza usumbufu.[24]

Matibabu ya varisela hasa hujumuisha kupunguza dalili kwa vile hakuna tiba halisi ya hali hii. Baadhi ya tiba, hata hivyo, huapatikana kwa minajili ya kupunguza dalili wakati ambapo mfumo wa kinga husafisha virusi toka mwilini. Kama hatua ya kinga, wagonjwa kwa kawaida hutakiwa kukaa nyumbani wakiwa katika hali ya kuweza kuambukiza ili kuepuka kueneza ugonjwa kwa wengine. Pia, mara kwa mara walioambukizwa hutakiwa kukata kucha zao au kuvaa glovu ili kuzuia kujikuna na kupunguza hatari ya maambukizi kwa mara nyingine.

Hali hii humalizika yenyewe kwa kipindi cha wiki chache lakini wakati huo huo ni lazima wagonjwa wazingatie usafi wa kibinafsi kwa makini.[25] Upele unaosababishwa na virusi vya varisela zosta huweza hata hivyo kudumu hadi mwezi mmoja, ingawa hatua ya kuambukiza haichukui zaidi ya wiki moja au mbili.[26] Pia, kukaa katika mazingira baridi kunaweza kusaidia kupunguza mwasho kwani joto na jashohuuzidisha. Losheni ya kalamini inaweza kujaribiwa kwa kuwa inaweza kupunguza dalili kutokana na uwezo wake wa kutuliza na kupoza ngozi.

Utatuzi wa kiasili wa tetekuwanga ni pamoja na maji ya pea, magadi ya kuoka , mafuta ya vitamini E , asali, chai mitishamba au karoti na korianda. Inaaminika kwamba mwasho wa ngozi unaweza kupunguzwa kwa kiwango fulani kwa maji ambayo yametumika kupikia mbaazi mabichi.[27] Losheni inayotengenezwa kwa magadi ya kuoka na maji yanaweza kuwekwa kwenye ngozi za wagonjwa kwa sponji ili kupunguza mwasho. Pia, kupaka mafuta ya vitamini E au asali kwa ngozi hudhaniwa kuwa na athari ya uponyaji kwa alama ambazo zinaweza kubakia baada ya maambukizi kutibiwa. Baadhi ya watu wanadai kuwa athari za kutuliza kwa kadri za chai ya kijani zina ufanisi wa kupunguza dalili. Hata hivyo, haijulikani ni kwa kiasi gani tiba hizi za kinyumbani zinaweza kwa hakika kusaidia wagonjwa kukabiliana vizuri na maambukizi.

Chanjo ya varisela inapatikana kwa watu ambao wamekumbwa na na virusi, lakini bado hawajahisi dalili. Chanjo hii ina ufanisi zaidi ikitolewa kwa muda wa siku tatu hadi siku tano baada ya kuambukizwa. Imeonekana kuwa chanjo ya tetekuwanga inaweza kuzuia au kupunguza dalili katika 90% ya matukio ya kuambukizwa, kama ikitolewa kwa muda wa siku tatu baada ya kukumbana na virusi. Kwa watu ambao wamekumbana na virusi lakini ambao huathirika watumiapo chanjo hii, kuna dawa inapatikana, aitwayo varisela kingaglobulin zosta au VZIG ambayo inaweza kuzuia au kupunguza dalili za baada ya maambukizi. VZIG kimsingi hutolewa kwa watu walio katika hatari ya kupatwa na matatizo kutokana na gharama yake ya juu na kinga ya muda mfupi. Aina hii ya tiba hupendekezwa tukwa watoto wachanga ambao mama zao wamekumbwa na tetekuwanga siku chache kabla au baada ya kujifungua, watoto walio na lukemia au limfoma, watu wenye mfumo hafifu wa kinga au wanawake wajawazito. VZIG inapendekezwa kwa muda usiozidi masaa 96 baada ya kukumbana na virusi.

Watoto[hariri | hariri chanzo]

Ikiwa aikloviri itaanzishwa kwa masaa 24 ya mwanzo wa vipele itapunguza dalili lakini haina athari kwa kiwango cha kutatiza. Kwa sasa basi, matumizi ya asikloviri haipendekezwi kwa watu wenye kingaimara (yaani, watu wenye siha bora wasio na upungufu wa kinga kwa sasa au wanaotumia tiba za udhibitikinga).[28]

Matibabu ya tetekuwanga kwa watoto hulenga dalili wakati ambapo mfumo wa kinga hukabiliana na virusi.[29] Huku watoto wadogo zaidi ya miaka 12 wakikata kucha na kuziweka safi ni sehemu muhimu ya matibabu kwa vile wao huwa hatarini zaidi ya kukuna malengelenge yao. Watoto walio na umri wa chini ya miaka 12 lakini kuzidi mwezi mmoja hawafai kupata dawa za kuzuia virusi iwapo hawaugui ugonjwa wowote mwingine ambao unaweza kuwaweka katika hatari ya kupatwa na matatizo.

Ili kuepuka kuishiwa na maji mwilini ,unywaji wa kiasi kikubwa cha maji unashauriwa hasa iwapo mtoto atapatwa na homa. Homa au maumivu ya kichwa yanaweza kupunguzwa kwa dawa za kupunguza maumivu kama vile parasetamoli au ibuprofeni. Watoto ambao ni wakubwa kuzidi mwaka mmoja wanaweza kupewa vidonge vya antihistamini au dawa za maji ambazo kusaidia wakati ambapo mtoto hawezi kupata usingizi kwa sababu ya kuwashwa.

Asikloviri au kingaglobulini kwa jumla huagizwa kwa watoto walio katika hatari ya kukumbwa na matatizo yatokanayo na tetekuwanga . Wao hupokea matibabu sawa na iliyotajwa hapo juu kuongezea na dawa dhidi ya virusi. Kategoria za watoto wanaoonekana kuwa katika hatari ya kupatwa na matatizo ni pamoja na watoto wachanga wa chini ya umri wa mwezi mmoja, walio na mfumo wa kinga hafifu, wale ambao hutumia steroidi au dawa za kudhibiti kinga au watoto walio na magonjwa sugu ya moyo, mapafuna ngozi. Aidha, watu wazima na vijana huchukluliwa kuwa katika hatari ya kupata matatizo na kwa kawaida hupewa dawa ya kuzuia virusi.

Aspirini haikubaliki sana kwa watoto wadogo wa chini ya miaka 16 kwa vile imekuwa ikihusiana na uwezekano wa hali mbaya na hatari ijulikanayo kama dalili za Reye.

Watu wazima[hariri | hariri chanzo]

Maambukizi kwa watu wazima ambao kwa kawaida huwa na siha bora huelekea kuwa kali na kuathiri zaidi; matibabu kwa dawa za kuzuia virusi (k.v. asikloviri) huapendekezwa kwa jumla , mradi ianzishwe kwa muda wa masaa 24-48 tokea kuanza kwa vipele.[30]

Tiba za kupunguza dalili za tetekuwanga kwa watu wazima kimsingi ni sawa na zinazotumiwa kutibia watoto. Aidha, watu wazima mara nyingi huagiziwa dawa za kuzuia virusi kama kwa vile zina ufanisi katika kupunguza ukali wa hali na uwezekano wa kupatwa na matatizo zaidi. Dawa za kuzuia virusi, hata hivyo, halengwi kuua virusi, bali kukomesha kuongezeka kwa.

Watu wazima pia hushauriwa kuongeza unywaji wa maji ili kupunguza kuishiwa na maji mwilini na kupunguza maumivu ya kichwa. Dawa za kuzuia maumivu kama vile parasetamoli na ibuprofeni pia hupendekezwa kwa kuwa zina ufanisi wa kupunguza mwasho na dalili nyingine kama vile homa au maumivu. Dawa za mzio zinaweza kutumika katika hali ambapo dalili husababisha ukosefu wa usingizi, kwa vile zina ufanisi katika kupunguza mwasho na pia kutumika kama kutulizi.

Kama vile katika watoto, dawa za kuzuia virusi huonekana kuwa na umuhimu zaidi kwa watu wazima walio katika hatari kubwa ya kukumbwa na matatizo zaidi. Hawa ni pamoja na wanawake wajawazito au watu walio na mfumo hafifu wa kinga.[31]

Sorivudini, ambavyo ni viini vinavyoshabihiana vimeonekana kutoka katika ripoti za matukio machache kuwa na mafanikio katika kutibu matukio ya varisela kwa watu wazima walio na siha bora . Majaribio makubwa ya kimatibabu yanahitajika ili kuonyesha ufanifu wa dawa hii.[32]

Prognosi[hariri | hariri chanzo]

Muda wa kujitokeza kwa vilengelenge vinavyosababishwa na virusi vya varisela zosta hutofautiana miongoni mwa watoto aghalabu kutoka siku 4 hadi 7, kisha kujitokeza kwa dalili ya malengelenge mapya huanza kupunguka baada ya siku 5. Maambukizi ya tetekuwanga ina hatari ya kadri kwa watoto wadogo, na ya matibabu ya dalili, kwa kujipaka sodiumu bikaboneti au dawa za uzio /1} ili kupunguza mwasho.[33] Parasetamoli (asetaminopheni) hutumika sana kupunguza homa. Aspirin au bidhaa zilizo nz aspirini, hazipaswi kupewa watoto walio na tetekuwanga kwa vile inaweza kusababisha dalili za Reye.[34]

Kwa watu wazima, ugonjwa huo ni kali zaidi,[35] , ingawa matukio yake ni machache sana. Maambukizi kwa watu wazima huhusishwa zaidi na vifo kutokana na homa ya mapafu,[36] hepatiti, na ensefaliti.[onesha uthibitisho] kwa hakika, hadi 10% ya wanawake wajawazito walio na tetekuwanga hupata homa ya mapafu, na ukali wake huongezeka baadaye katika kipindi cha ujauzito. Ncini Uingereza na Welsi, 75% ya vifo kutokana na tetekuwanga ni vya watu wazima.[9] Uvimbe wa ubongo, au ensefaliti, unaweza kutokea kwa watu ambao kinga yao imeathiriwa, ingawa kiwango cha hatari huzidishwa na malengelenge ya zosta[37] Fasiiti nekrotizi pia ni tatizo nadra.[38]

Maambukizi ya bakteria kwa vidonda vya ngozi kwa mara nyingine , yanayodhihirika kama impetigo, seluliti, na erisipela, ni matatizo ya kawaida zaidi kwa watoto wenye siha njema. Maambukizi ya varisela ya kimsingi yaliyosambaa ambayo kwa kawaida huonekana kwa watu wenye kinga iliyoathirika yanaweza kuzua kiwango cha juu cha kuugua. Asilimia tisini ya matukio ya nyuumonia ya varisela hutokea miongoni mwa watu wazima. Matatizo yasiyo ya kawaida ya tetekuwanga iliyosambazwa pia hujumuisha miokaditi, hepatiti, na glomerulonefriti.[39]

Matatizo ya kufuja damu hutokeza zaidi kwa watu wenye kinga zilizoathirika au kinga zilizopunguka, ingawa watoto wenye afya bora na watu wazima pia huathirika. Dalili tano kuu tano za kimatibabu zimeelezewa: purpura febrili, tetekuwanga yenye kudhuru na purpura, purpura baada ya maambukizi, fulminans purpura, na purpura anafilaktoidi. Dalili hizi zina mikondo inayobadilikabadilika, huku purpura febrile ikiwa ndiyo tulivu zaidi kati ya dalili zote ikiwa na matokeo yasiyotatiza. Kinyume na hayo, tetekuwanga tulivu na purpura ni hali hatari za kimatibabu ambayo ina kiwango cha vifo cha zaidi ya 70%. Etiolojia ya dalili hizi za tetekuwanga inayovuja haijulikani.[39]

Historia[hariri | hariri chanzo]

Vipele vya mwanzo vya ndui vikilinganishwa na vya tetekuwanga : vipele vya upande wa juu mwilini huwa hasa vya tetekuwanga.

Tetekuwanga ilitambuliwa kwa mara ya kwanza na mwanasayansi muislamu wa KiajemiMuhammad ibn Zakariya ar-Razi (865-925), anayejulikana katika nchi za kimagharibi kama "Rhazes", ambaye aliitofautisha kibayana na ndui na surua.[40] Giovanni Filippo (1510-1580) wa Palermo baadaye alitoa maelezo ya kina zaidi ya varisela (tetekuwanaga).

Tazama pia[hariri | hariri chanzo]

  • Kundi la vipele
  • Orodha ya hali za ngozi

Marejeleo[hariri | hariri chanzo]

  1. Wood MJ (Oktoba 2000). "History of Varicella Zoster Virus". Herpes 7 (3): 60–65. PMID 11867004 . http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11867004. 
  2. http://stroke.ahajournals.org/cgi/content/abstract/32/6/1257
  3. Cohen JI, Moskal T, Shapiro M, Purcell RH (Desemba 1996). "Varicella in Chimpanzees". Journal of Medical Virology 50 (4): 289–92. doi:10.1002/(SICI)1096-9071(199612)50:4<289::AID-JMV2>3.0.CO;2-4 . PMID 8950684 . 
  4. Myers MG, Kramer LW, Stanberry LR (Desemba 1987). "Varicella in a gorilla". Journal of Medical Virology 23 (4): 317–22. doi:10.1002/jmv.1890230403 . PMID 2826674 . 
  5. Onset of rashes in infectious disease. lifehugger (2009-10-14). Iliwekwa mnamo 2009-10-14.
  6. New Zealand Dermatological Society (2006-01-14). Chickenpox (varicella). Iliwekwa mnamo 2006-08-18.
  7. General questions about the disease. Varicella Disease (Chickenpox). CDCP (2001-12-02). Iliwekwa mnamo 2006-08-18.
  8. [20] ^ McPherson & Pincus: Utambuzi wa kimatibabu wa Henry na usimizi kwa Njia za Maabara, 21 ed. 2007, Sura ya 54.
  9. 9.0 9.1 9.2 Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (Septemba 2007). Chickenpox in Pregnancy (PDF). Iliwekwa mnamo 2009-07-22.
  10. Epidemiology of Varicella Zoster Virus Infection, Epidemiology of VZV Infection, Epidemiology of Chicken Pox, Epidemiology of Shingles. Iliwekwa mnamo 2008-04-22.
  11. Brannon, Heather (2007-07-22). Chicken Pox in Pregnancy. Dermatology. About.com. Iliwekwa mnamo 2009-06-20.
  12. Chickenpox in Pregnancy. March of Dimes (Aprili 2007).
  13. Boussault P, Boralevi F, Labbe L, Sarlangue J, Taïeb A, Leaute-Labreze C (2007). "Chronic varicella-zoster skin infection complicating the congenital varicella syndrome". Pediatr Dermatol 24 (4): 429–32. doi:10.1111/j.1525-1470.2007.00471.x . PMID 17845179 . http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0736-8046&date=2007&volume=24&issue=4&spage=429. 
  14. Matsuo T, Koyama M, Matsuo N (Julai 1990). "Acute retinal necrosis as a novel complication of chickenpox in adults". Br J Ophthalmol 74 (7): 443–4. doi:10.1136/bjo.74.7.443 . PMC 1042160 . PMID 2378860 . 
  15. Sauerbrei, Andreas, Wutzler, Peter (Desemba 2001). " Varisela ya utotoni ". Jarida la Perinatolojia (Perinatology). 21 (8): 545-549.
  16. http://www.nhs.uk/conditions/chickenpox/Pages/Introduction.aspx
  17. [38] ^ Patrick R. Murray et al., Mikrobiolojia ya Utabibu, toleo la 5 (Elsevier), p.551.
  18. Chaves SS, Gargiullo P, Zhang JX, et al. (2007). "Loss of vaccine-induced immunity to varicella over time". N Engl J Med 356 (11): 1121–9. doi:10.1056/NEJMoa064040 . PMID 17360990 . 
  19. http://www.nhs.uk/conditions/varicella-vaccine/pages/introduction.aspx </>
  20. Tebruegge M, Kuruvilla M, Margarson I (2006). "Does the use of calamine or antihistamine provide symptomatic relief from pruritus in children with varicella zoster infection?" (Abstract). Arch. Dis. Child. 91 (12): 1035–6. doi:10.1136/adc.2006.105114 . PMC 2082986 . PMID 17119083 . http://adc.bmj.com/cgi/content/extract/91/12/1035. 
  21. Domino, Frank J. (2007). The 5-Minute Clinical Consult, 2007. Lippincott Williams & Wilkins. p. 248. ISBN 978-0-7817-6334-9.
  22. Brannon, Heather (21 Mei 2008). Matibabu ya Tetekuwanga . About.com.
  23. Gleeson, Rachael. Chicken Pox - A Guide To Management - From Incubation To Recuperation. NaturalParenting. Iliwekwa mnamo 2009-06-20.
  24. Parmet, Sharon, Lynm, Cassio (18 Februari 2004). Tetekuwanga . Jarida la Shirika la Matabibu la Marekani. 291 (7): 906.
  25. Chickenpox (varicella). Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  26. Varicella Zoster Virus. Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  27. Home Remedies for Chicken Pox. Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  28. BestBets: Should acyclovir be prescribed for immunocompetent children presenting with chickenpox?.
  29. Chickenpox in Children Under 12. Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  30. http://www.patient.co.uk/health/Chickenpox-in-Adults-and-Teenagers.htm
  31. What is chickenpox?. Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  32. Chickenpox: Treatment & Medication. Iliwekwa mnamo 2010-11-06.
  33. Somekh E, Dalal I, Shohat T, Ginsberg GM, Romano O (2002). "The burden of uncomplicated cases of chickenpox in Israel". J. Infect. 45 (1): 54–7. doi:10.1053/jinf.2002.0977 . PMID 12217733 . 
  34. US Centers for Disease Control and Prevention. Varicella Treatment Questions & Answers. CDC Guidelines. CDC. Iliwekwa mnamo 2007-08-23.
  35. Jill M Baren MD, Philip L Henneman MD, Roger J Lewis MD, PhD (Agosti 1996). "Primary Varicella in Adults: Pneumonia, Pregnancy, and Hospital Admissions". Annals of Emergency Medicine 28 (2): 165–169. doi:10.1016/S0196-0644(96)70057-4 . PMID 8759580 . http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WB0-4HG68T8-7&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1152674350&_rerunOrigin=scholar.google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=079d9dd0e57fad57f6095f23278630aa. 
  36. http://www.erj.ersjournals.com/cgi/content/abstract/21/5/886
  37. Definition of Chickenpox. MedicineNet.com. Iliwekwa mnamo 2006-08-18.
  38. Is Necrotizing Fasciitis a complication of Chickenpox of Cutaneous Vasculitis?. atmedstu.com. Iliwekwa mnamo 2008-01-18.
  39. 39.0 39.1 [79] ^ Matatizo ya Tetekuwanga
  40. Otri AM, Singh AD, Dua HS (Oktoba 2008). "Abu Bakr Razi". The British Journal of Ophthalmology 92 (10): 1324. PMID 18815419 . http://bjo.bmj.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18815419. Retrieved 2009-06-20. 

Sehemu nyinginezo[hariri | hariri chanzo]