Uvimbe wa koromeo kistreptokokki

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
(Elekezwa kutoka Streptococcal pharyngitis)
Rukia: urambazaji, tafuta
Streptococcal pharyngitis
Classification and external resources
A set of large tonsils in the back of the throat covered in white exudate
A culture positive case of streptococcal pharyngitis with typical pus on the tonsils in a 16 year old.
ICD-10 J02.0
ICD-9 034.0
DiseasesDB 12507
MedlinePlus 000639
eMedicine med/1811

Streptococcal pharyngitis au strep throat ni ugonjwa ambao unasababishwa na bakteria inayoitwa “Streptococcus ya kundi A”.[1] Maambukizi katika koo inaathiri koo na findo. Findo ni tezi katika koo nyuma ya mdomo. Maambukizi katika koo pia inaweza kuathiri zoloto (zoroto). sIshara ya kawaida ni pamoja na homa, uchungu kwa koo (pia inaitwa koo uchungu), na tezi iliyofura (inayoitwa kivimbe timfu) katika shingo. Maambukizi katika koo inasababisha asilimia 37 ya uchungu kwa koo miongoni mwawatoto.[2]

Maambukizi katika koo huenea kwa njia ya mawasiliano ya karibu na mtumgonjwa. Ili kuwa na uhakika mtu ana maambukizi katika koo, kipimo kinachoitwa throat culture kinahitajika. Hata bila kipimo hiki, uwezekano wa hali ya strep throat inaweza kujulikana kwa sababu ya ishara. Kiuua vijasumu inaweza kumsaidia mtu aliye na maambukizi katika koo . Kiuua vijasumu ni dawa ambazo huua bakteria. Hizo hutumika zaidi ili kuzuia matatizo kama vile homa kang’ata badala ya kufupisha urefu wa ugonjwa.[3]

Ishara na dalili[hariri | hariri chanzo]

dalili ya kawaida ya strep throat ni uchungu kwa koo, homa ya zaidi ya digrii sentigredi 38°C (100.4°F), usaha (ugiligili ya manjano au kijani iliyoundwa na bacteria waliokufa, na chembechembe nyeupe za damu) kwenye findo, na kivimbe timfu iliyofura.[3]

Kunaweza kuwa dalili zingine kama vile:

Mtu ambaye anapata strep throat ataonyesha dalili siku moja hadi tatu baada ya kugusana na mtu mgonjwa.[3]

Chanzo[hariri | hariri chanzo]

Maambukizi katika koo inasababishwa na aina ya bakteria inayoitwa kundi A beta-hemolytic streptococcus (GAS).[6]Bakteria au virusi vingine pia husababisha kuumwa na koo.[3][5] Watu hupata strep throat kwa mawasiliano ya karibu ya moja kwa moja, na mtu mgonjwa. Ugonjwa unaweza kuenea kwa urahisi zaidi wakati kuna umati wa watu.[5][7] Mifano ya umati ni pamoja na kwatu katika jeshi au katika shule. Bakteria ya GAS inaweza kukauka katika vumbi, lakini haiwezi kufanya watu wawe wagonjwa. Kama bakteria yamewekwa katika mazingira nyevunyevu inaweza kufanya watu wawe wagonjwa hadi siku 15.[5] MBakteria nyevunyevu inaweza kupatikana kwenye vitu kama miswaki. Bakteria hawa wanaweza kuishi katika chakula, lakini hii si kawaida. Watu ambao wanakula chakula hicho wanaweza kugonjeka.[5] TAsilimia kumi na mbili ya watot wasiokuw na ishara ya maambukizi katika koo wana GAS kawaida katika koo zao.[2]

Utambuzi wa ugonjwa[hariri | hariri chanzo]

Modified Centor score
Alama Welekeo ya Kutibu Strep
1 au kidogo <Asilimia 10 Hakuna kiua vijasumu au uzoefu unahitajika
2 Asilimia 11–17 Inahusu kiua vijasumu kwenye uzoefu au RADT
3 Asilimia 28–35
4 au 5 Asilimia 52 Kiua vijasumu bila uzoefu

Orodha inayoitwa alama ya Kituo Kilichobadilishwa inasaidia madaktari kuamua jinsi ya kutunza watu walio na uchungu kooni. Alama ya kituo ina vipimo au uchunguzi tano za kliniki. Inaonyesha uwezekano wa jinsi vile mtu ana maambukizi katika koo.[3]

Hatua moja imetolewa kwa kila moja ya vigezo hivi:[3]

  • Hakuna kukohoa
  • Kivimbe timfu zilizofura au kivimbe timfu ambayo inauma ikiguswa
  • Halijoto kubwa kuliko sentigredi 38 (100.4°F)
  • Usaha au kufura kwa findo
  • Chini ya umri wa miaka 15 (sehemu huchukuliwa kama mtu ana zaidi ya miaka 44)

Uchunguzi wa maktaba[hariri | hariri chanzo]

Jaribio inaitwa throat culture ni njia kuu[8] ya kujua mtu kama ana maambukizi katika koo. Kipimo hiki ni sahihi asilimia 90 hadi 95 ya wakati.[3] Kuna kipimo kingine kinachoitwa rapid strep test, au RADT. The rapid strep test ni haraka zaidi kuliko throat culture lakini kwa usahihi inapata ugonjwa kwa asilimia 70 ya wakati. Vipimo vyote huonyesha wakati mtu hana strep throat. Wanaweza kuonyesha hili kwa usahihi kwa asilimia 98 ya muda. [3]

Wakati mtu ni mgonjwa kipimo cha throat culture au rapid strep inaweza kubaini kama mtu ni mgonjwa kutokana na strep throat.[9] Watu ambao hawana dalili wanapaswa wapimwe kipimo cha throat culture au rapid strep kwani baadhi ya watu wana bakteria ya streptococcal katika koo zao kwa kawaida bila ya matokeo yoyote mabaya. Na watu hawa hawahitaji matibabu. .[9]

Vyanzo vya dalili sawa[hariri | hariri chanzo]

Strep throat ina baadhi ya dalili sawa kama magonjwa mengine. Kwa sababu ya haya, inaweza kuwa vigumu kujua kama mtu ana strep throat bila ya kipimo cha throat culture au rapid throat test.[3] Kama mtu ana homa na uchungu kwa koo na kukohoa, mafua, kuhara, na hisia ya macho mekundu yanayowasha, huenda ikawa ni uchungu wa koo ambayo inasababishwa na virusi.[3] Maambukizi mononucleosis inaweza kusababisha kivimbe timfu iliyovimba katika shingo na koo, homa, na inaweza kufanya findo kuwa kubwa.[10] Utambuzi huu unaweza kuamuliwa na uchunguzi wa damu. Hatahivyo hakuna tiba maalum kwa ajili ya kuambukiza ya mononucleosis.

Kinga[hariri | hariri chanzo]

Baadhi ya watu hupata strep throat mara nyingi zaidi kuliko watu wengine. Kuondoa findo ni njia moja ya kuzuia watu hawa kutopata strep throat.[11][12] Kupata strep throat mara tatu au zaidi kwa mwaka moja inaweza kuwa sababu nzuri ya kuondoa findo.[13] Kusubiri pia ni sahihi.[11]

Matibabu[hariri | hariri chanzo]

Maambukizi katika koo kwa kawaida huchukua muda wa siku chache bila matibabu.[3] Kutibu na kiua vijasumu kwa kawaida hufanya dalili kupotea masaa 16 kwa haraka. [3] Sababu kubwa kwa ajili ya kutibu na kiua vimelea ni kupunguza hatari ya kupata ugonjwa mbaya zaidi. Kwa mfano, ugonjwa wa moyo inayojulikana kama homa kang’ata au ukusanyaji wa usaha katika koo inajulikana kama retropharyngeal abscess.[3] Kiua vijasumu itafanya kazi vizuri ikipewa ndani ya siku 9 za mwanzo wa dalili.[6]

Dawa ya maumivu[hariri | hariri chanzo]

Dawa ya kupunguza uchungu inaweza kusaidia uchungu unaosababishwa na strep throat.[14] Kwa kawaida hizi ni pamoja na NSAID aur paracetamol ambayo pia inajulikana kama acetaminophen. Steroidi pia ni muhimu[6][15], kama ulimo lidocaine.[16] Aspirini inaweza kutumiwa kwa watu wazima. Si vizuri kuwapa watoto aspirini kwa sababu inawafanya kuwa na uwezekano wa kupata Ugonjwa wa Reye.[6]

Dawa ya kiua vijasumu[hariri | hariri chanzo]

Penicillin V ni kiua vijasumu ya kawaida inayotumika nchini Marekani kwa maambukizi katika koo. Ni maarufu kwa sababu ni salama, inafanya kazi vizuri na haigharimu pesa pesa nyingi.[3] Amoxicillin kwa kawaida hutumika barani Uropa.[17] Nchini India, sana sana ni ya watu wanaopata homa ya yabisi. Kwa sababu hiyo, dawa ya kudunga inayoitwa benzathine penicillin G ni tiba ya kawaida.[6] Kiua vijasumu hupunguza urefu wa wastani ya dalili. Urefu wa wastani siku tatu hadi tano. Kiua vijasumu inapunguza hii kwa siku moja. Dawa hizi pia kupunguza maambukizi ya ugonjwa.[9] Dawa hutumika zaidi na inajaribu kupunguza matatizo matatizo nadra. Hizi ni pamoja na homa kang’ata, upele, aumaambukizi.[18] Madhara mazuri ya kiua vijasumu inapaswa iwe na uwiano na uwezekano wa athari zake. [5] Matibabu ya kiua vijasumu haihitaji kupewa kwa watu wazima walio na afya ambao wamekuwa na athari mbaya kwa dawa. [18] Kiua vijasumu hutumiwa kwa ajili ya strep throat mara nyingi zaidi kuliko inavyotarajiwa kutoka jinsi ilivyo kali na kwa kasi ambavyo huenea.[19]Dawa erythromycin (na dawa zingine, zinazoitwamacrolide) zinapaswa zitumike kwa watu ambao wana mizio mbaya kwa penicillin.[3]Cephalosporin inaweza kutumiwa kwa watu walio na mzio kidogo.[3] Maambukizi ya Streptococcal pia inaweza kusababisha uvimbe wa figo (glomerulonephritis kali). Kiua vijasumu haipunguzi uwezekano wa hali hii. [6]

Mtazamo[hariri | hariri chanzo]

Dalili za maambukizi katika koo kawaida hupata kuwa bora, na au bila ya tiba, katika muda wa siku tatu hadi tano.[9]Matibabu na viua vijasumu hupunguza hatari ya magonjwa mabaya zaidi. Pia huifanya vigumu kueneza ugonjwa. Watoto wanaweza kurejea shuleni masaa 24 baada ya kuchukua kiua vijasumu.[3]

Matatizo haya mabaya sana inaweza kusababishwa na maambukizi katika koo:

Uwezekano[hariri | hariri chanzo]

Strep throat ni pamoja na kundi kundi pana ya uchungu wa koo au uvimbe wa koromeo. Kadiri ya watu milioni 11 hupata kidonda kooni nchini Marekani kila mwaka.[3] Kesi nyingi za vidonda vya koo husababishwa na virusi. Bakteria Kundi A Streptokokasi beta-hemolytic husababisha asilimia 15-30 ya vidonda vya kooni kwa watoto. Husababisha asilimia 5 hadi 20 ya vidonda vya kooni kwa watu wazima.[3] Kesi kwa kawaida hutokea katika majira ya baridi na mapema katika majira ya kuchipua.[3]

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. "streptococcal pharyngitis" at Dorland's Medical Dictionary
  2. 2.0 2.1 Shaikh N, Leonard E, Martin JM (Septemba 2010). "Prevalence of streptococcal pharyngitis and streptococcal carriage in children: a meta-analysis". Pediatrics 126 (3): e557–64. doi:10.1542/peds.2009-2648. PMID 20696723. 
  3. 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 3.16 3.17 3.18 3.19 3.20 3.21 Choby BA (Machi 2009). "Diagnosis and treatment of streptococcal pharyngitis". Am Fam Physician 79 (5): 383–90. PMID 19275067. http://www.aafp.org/afp/2009/0301/p383.html. 
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Brook I, Dohar JE (Desemba 2006). "Management of group A beta-hemolytic streptococcal pharyngotonsillitis in children". J Fam Pract 55 (12): S1–11; quiz S12. PMID 17137534. 
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 Hayes CS, Williamson H (Aprili 2001). "Management of Group A beta-hemolytic streptococcal pharyngitis". Am Fam Physician 63 (8): 1557–64. PMID 11327431. http://www.aafp.org/afp/20010415/1557.html. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Baltimore RS (Februari 2010). "Re-evaluation of antibiotic treatment of streptococcal pharyngitis". Curr. Opin. Pediatr. 22 (1): 77–82. doi:10.1097/MOP.0b013e32833502e7. PMID 19996970. 
  7. Lindbaek M, Høiby EA, Lermark G, Steinsholt IM, Hjortdahl P (2004). "Predictors for spread of clinical group A streptococcal tonsillitis within the household". Scand J Prim Health Care 22 (4): 239–43. doi:10.1080/02813430410006729. PMID 15765640. 
  8. (2008) In A Page Signs & Symptoms, In a Page Series. Hagerstown, Maryland: Lippincott Williams & Wilkins, 312. ISBN 0-7817-7043-2. 
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 Bisno AL, Gerber MA, Gwaltney JM, Kaplan EL, Schwartz RH (Julai 2002). Clin. Infect. Dis. 35 (2): 113–25. doi:10.1086/340949. PMID 12087516. 
  10. Ebell MH (2004). "Epstein-Barr virus infectious mononucleosis". Am Fam Physician 70 (7): 1279–87. PMID 15508538. http://www.aafp.org/afp/20041001/1279.html. 
  11. 11.0 11.1 Paradise JL, Bluestone CD, Bachman RZ, et al. (Machi 1984). "Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials". N. Engl. J. Med. 310 (11): 674–83. doi:10.1056/NEJM198403153101102. PMID 6700642. 
  12. Alho OP, Koivunen P, Penna T, Teppo H, Koskela M, Luotonen J (Mei 2007). "Tonsillectomy versus watchful waiting in recurrent streptococcal pharyngitis in adults: randomised controlled trial". BMJ 334 (7600): 939. doi:10.1136/bmj.39140.632604.55. PMC 1865439. PMID 17347187. 
  13. Johnson BC, Alvi A (Machi 2003). "Cost-effective workup for tonsillitis. Testing, treatment, and potential complications". Postgrad Med 113 (3): 115–8, 121. PMID 12647478. 
  14. Thomas M, Del Mar C, Glasziou P (Oktoba 2000). "How effective are treatments other than antibiotics for acute sore throat?". Br J Gen Pract 50 (459): 817–20. PMC 1313826. PMID 11127175. 
  15. Effectiveness of Corticosteroid Treatment in Acute Pharyngitis: A Systematic Review of the Literature.. Andrew Wing. 2010; Academic Emergency Medicine.
  16. Generic Name: Lidocaine Viscous (Xylocaine Viscous) side effects, medical uses, and drug interactions. MedicineNet.com. Iliwekwa mnamo 2010-05-07.
  17. Bonsignori F, Chiappini E, De Martino M (2010). "The infections of the upper respiratory tract in children". Int J Immunopathol Pharmacol 23 (1 Suppl): 16–9. PMID 20152073. 
  18. 18.0 18.1 Snow V, Mottur-Pilson C, Cooper RJ, Hoffman JR (Machi 2001). "Principles of appropriate antibiotic use for acute pharyngitis in adults". Ann Intern Med 134 (6): 506–8. PMID 11255529. http://www.annals.org/cgi/reprint/134/6/506.pdf. 
  19. Linder JA, Bates DW, Lee GM, Finkelstein JA (Novemba 2005). "Antibiotic treatment of children with sore throat". J Am Med Assoc 294 (18): 2315–22. doi:10.1001/jama.294.18.2315. PMID 16278359. http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/294/18/2315. 
  20. 20.0 20.1 UpToDate Inc..
  21. Stevens DL, Tanner MH, Winship J, et al. (Julai 1989). "Severe group A streptococcal infections associated with a toxic shock-like syndrome and scarlet fever toxin A". N. Engl. J. Med. 321 (1): 1–7. doi:10.1056/NEJM198907063210101. PMID 2659990. 
  22. 22.0 22.1 Hahn RG, Knox LM, Forman TA (Mei 2005). "Evaluation of poststreptococcal illness". Am Fam Physician 71 (10): 1949–54. PMID 15926411.