Senati

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Senati ilikuwa baraza kuu katika Dola la Roma. Jina lake limetokana na neno la kilatini senes (=mzee) kwa hiyo senati ilikuwa baraza la wazee.

Wakati wa Jamhuri ya Kiroma Senati ilikuwa chombo kikuu cha dola; wakati wa makaisari tangu Augusto umuhimu wake ulipungua lakini kwa muda mrefu makaisari walijitahidi kuheshimu baraza hili hata kama mamlaka zake zilipungua zaidi na zaidi. Sheria zilitangazwa kwa jina la senati; wakati wa fitina kati ya senati na mtawala kulikuwa pia na amri za kikaisari zilizotangazwa bila idhini ya senati lakini kwa jumla makaisari hawakutumia jina "sheria" kwa amri hizi.

Kimsingi senati ilijumlisha wote waliowahi kuwa maafisa wakuu wa dola. Katika utaratibu wa Kiroma maafisa wote walichaguliwa kwa muda wa mwaka mmoja. Wenye vyeo hawakupata mishahara kwa hiyo walikuwa hasa matajiri walioweza kugombea nafasi hizi. Kwa sababu hiyo senati kama mkutano wa maafisa wa kale ilijumlisha hasa watu kutoka familia za makabaila au pia kutoka famila tajiri nyingine.

Wakati wa jamhuri ya Kiroma senati ilikuwa na maseneta 100 waliongezeka baadaye kuwa 300. Gaius Julius Caesar aliongeza vyeo hivi hadi wajumbe 900.

Senati ilidumu hadi mwisho wa Dola la Roma. Katika Dola la Roma Magharibi heshim a yake ilikubaliwa ndani ya mji wa Roma tu na habari za mwisho wa senati zimepatikana hadi mwaka 600. Katika Roma Mashariki (Bizanti) senati ilidumu hadi mwisho kabisa mnamo mwaka 1453 lakini karne za mwisho haukuwa na athira yoyote.

Senati ya Roma ilikuwa mfano kwa nchi nyingi; katika lugha za Ulaya taasisi mbalimbali huitwa kwa jina hili.

Senati katika nchi mbalimbali[hariri | hariri chanzo]

Nchi mbalimbali huwa na senati kama sehemu ya bunge kama ni bunge ya vitengo viwili (nyumba mbili, vyumba viwili); hapo "senati" kwa jumla ni jina la "nyumba ya juu".

Katika Marekani "Senati" ni kitengo kimoja cha bunge ikiwa na mamalaka nyingi kuhusu siasa ya nje na kuthebitishwa kwa maafisa wakuu wa serikali. Rai anahitaji kibali cha senati kwa sehemu muhimu za siasa zake. Senati ya Marekani inaweza kusimamisha sheria zilizoamuliwa na Nyumba ya Wawakilishi (sehemu nyingine ya bunge). Senati ina wajumbe wawili kutoka kila dola la Mareakni wanaochaguliwa kwa muda wa miaka 6.

Sawa na Marekani kuna "Senati" kama kitengo cha bunge katika Ufaransa, Kanada, Italia (Senato della Repubblica), Rumania, Ucheki, Hispania (Senado), Australia, Poland, Ubelgiji na Brasilia.

Nchi nyingine zenye bunge la vitengo viwili hazitumii neno "senati" kwa mfano Ujerumani.

Nchini Ujerumani "senati" ni jina la vitengo vya mahakama kuu.

Katika nchi mbalimbali "Senati" ni jina la baraza kuu kwenye chuo kikuu.