Sataranji

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Ubao wa chesi kabla ya kuanza mchezo; saa zatumiwa wakati wa mashindano anbako kila mchezaji anapewa muda fulani tu.

Sataranji (kutoka Kiajemi/Kiarabu شطرنج shatranj; pia: chesi kutoka Kiing. chess) ni mchezo wa ubao kwa wachezaji wawili.

Ubao wa sataranji[hariri | hariri chanzo]

Ubao wa sataranji huwa na umbo la mraba na ndani yake kuna miraba midogo 64 inayobadilishana kwa rangi za nyeupe na nyeusi. Kuna pia badiliko la rangi za kahawia nyeupe na kahawia nyeusi au rangi mbalimbali.

Visanamu vya sataranji[hariri | hariri chanzo]

Jina la kete Herufi ya kifupi[1] Picha
Shaha (kete), kete kuu
K (King)
ShahaShaha
Malkia (kete)
Q (Queen)
MalkiaMalkia
Ngome (kete)
R (Rook)
NgomeNgome
Sataranja (kete)
B (Bishop)
SataranjaSataranja
Farasi (kete)
N (Knight)
FarasiFarasi
Kitunda (kete)
P (Pawn)
KitundaKitunda

Kila mchezaji huwa na visanamu 16 vinavyopangwa kwa namna maalumu ambayo ni sawa kwa kila upande na kila safari. Isipokuwa vinatofautiana kwa rangi kwa hiyo kuna mchezaji mweupe na mchezaji mweusi. Mweupe huanza mchezo; safari inayofuata wachezaji wanabadilishana rangi.

Visanamu ni vya aina mbili:

  • vitunda vinane ambavyo ni kete zenye nguvu ndogo zinasimamishwa kwenye mstari wa pili mbele ya mchezaji. Vitunda vyote ni sawa hakuna tofauti kati ya kitunda na kitunda.
  • kete 8 za juu ambazo ni ngome 2, farasi 2, sataranja 2, malkia 1 na mfalme 1.

Kete za juu zinapangwa kwa njia ifuatayo: ngome -farasi -sataranja -malkia -shaha -sataranja -farasi -ngome.

Mchezo[hariri | hariri chanzo]

Mchezo huanzishwa na mchezaji mwenye kete nyeupe anayehamisha kete ya kwanza jinsi anavyoamua. Halafu zamu ya mwenye kete nyeusi nufuata na mchezo unaendelea kwa zamu.

Kila kete ina mwendo wake wa pekee. Kete haiwezi kuhamia mraba wenye kete ya rangi yake. Lakini ikimaliza mwendo wake kwenye mraba wenye kete ya rangi nyingine inaikamata maana yake kuiondoa kutoka ubaoni na kuchukua nafasi yake kwenye mraba. Kete iliyokamatwa hairudi tena ni kama imefungwa au kufa.

Katika mwendo wake kete haiwezi kupita juu ya miraba yenye kete nyingine isipokuwa kete ya farasi ambayo ina uwezo wa kuruka. Vinginevyo mwendo ama unakwisha mbele ya kete nyingine au inaweze kuikamata na kuchukua nafasi yake.

Mwendo[hariri | hariri chanzo]

Kuanzia upande wa kushoto hapo kuna shaha mweupe, ngome nyeusi, malkia mweusi, kitunda cheupe, farasi nyeusi na sataranja nyeupe.

Shaha Shaha ni kete kuu katika mchezo; inatembea hatua 1 (=mraba 1) kila upande. Kuna hatua ya pekee ambayo ni kuruka ngome.

Malkia

Ngome

Sataranja

Farasi

Kitunda
Kete ya Kitunda hutembea mbele bila kunyoka tu hadi mwisho wa ubao. Mwendo wake ni hatua ya mraba mmoja. Lakini hatua yake ya kwanza kama haijatembea bado ina nafasi ya kutembea hatua mbili za mraba. Mara nyingi mchezaji mwenye kete nyeupe huanza mchezo kwa kusukuma kitunda kilichopo mbele ya shaha.

Kitunda kikitembea mbele hakina uwezo wa kukamata kete ya adui iliyopo mbele yake. Kituda hukamata kete iliyopo upande wa kushoto au kulia wa mraba mbele yake.

Kama kitunda kinafikia mstari wa mwisho wa ubao kinaondolewa na kubadilishwa kwa kete nyingine yoyote isipokuwa kete kuu ya shaha. Badiliko la kitunda huwa ni uamuzi wa mchezaji wake.

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

  1. Herufi zimetokana na majina ya Kiingereza.

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]